Chùa Đậu - Cổ tự nổi tiếng với hai pho tượng Thiền sư hiếm có

Chùa Đậu ở Thường Tín, Hà Nội là một trong những ngôi cổ tự nổi bật với kiến trúc truyền thống và nhiều giá trị lịch sử, văn hóa đặc sắc.

Điểm đặc biệt nhất của chùa là nơi lưu giữ hai pho tượng toàn thân xá lợi của hai vị Thiền sư, tạo nên sức hút riêng đối với du khách và những người quan tâm đến Phật giáo, kiến trúc cổ.

Vị trí: Thôn Gia Phúc, xã Thượng Phúc, thành phố Hà Nội
Giờ mở cửa: 7:00 - 17:00 hàng ngày
Giá vé: Miễn phí
Thời gian tham quan gợi ý: Nên đi vào sáng sớm, tham quan khoảng 1-1h30'

Giới thiệu chung và lịch sử của Chùa Đậu

Chùa Đậu, còn được biết đến với tên Pháp Vũ Tự hay Thành Đạo Tự, là một trong những ngôi cổ tự nổi tiếng của huyện Thường Tín, Hà Nội.

Trong hệ thống thờ tự, bên cạnh Phật, chùa còn gắn với tín ngưỡng Tứ Pháp – Pháp Vân, Pháp Vũ, Pháp Lôi và Pháp Điện, tượng trưng cho mây, mưa, sấm, chớp – những yếu tố đặc biệt quan trọng đối với đời sống canh tác của cư dân xưa.

Dưới thời vua Lê Thần Tông vào thế kỷ XVII, chùa được trùng tu quy mô lớn và từng được ca ngợi là “Đệ nhất danh lam”. Nhiều vua chúa, quan lại và vương tôn thời Lê – Trịnh từng đến lễ bái, đóng góp công sức tu sửa. Trải qua nhiều biến động lịch sử, chùa vẫn lưu giữ được nhiều di vật, dấu tích kiến trúc và giá trị nghệ thuật đáng chú ý.

Lịch sử chùa Đậu Thường Tín

Theo các tư liệu được lưu truyền, chùa Đậu có lịch sử hình thành từ rất sớm và đã trải qua nhiều lần trùng tu, mở rộng. Trong thời phong kiến, chùa từng là nơi thường xuyên đón vua chúa và tầng lớp quý tộc đến hành lễ nên còn được dân gian gọi là “chùa Vua”.

Đến thời Lê Trung Hưng, đặc biệt dưới triều vua Lê Thần Tông, chùa được tu bổ lớn, trở nên khang trang và có vị thế nổi bật trong đời sống tín ngưỡng khu vực. Tuy nhiên, qua chiến tranh và hỏa hoạn, nhiều hạng mục kiến trúc từng bị hư hại nghiêm trọng.

Sau nhiều đợt phục dựng, trong đó có những lần tu bổ quy mô lớn vào thời hiện đại, diện mạo chùa dần được khôi phục.

Hướng dẫn di chuyển đến chùa Đậu

Chùa Đậu nằm tại khu vực Thường Tín, Hà Nội, cách trung tâm thành phố khoảng 30 km. Do Thường Tín trước đây thuộc tỉnh Hà Tây cũ nên đến nay nhiều người vẫn quen tìm kiếm địa danh này với tên gọi “chùa Đậu Hà Tây”.

Từ trung tâm Hà Nội, du khách có thể lựa chọn:

• Xe máy hoặc ô tô: Di chuyển theo Quốc lộ 1A cũ về hướng Thường Tín. Khi đến khu vực Nguyễn Trãi, tiếp tục đi theo biển chỉ dẫn khoảng 2 km để vào chùa.

• Xe buýt: Có thể đi tuyến 06 Giáp Bát – Phú Xuyên, xuống gần khu vực Quất Động. Từ đây, tiếp tục bắt taxi hoặc xe ôm khoảng 1,5–2 km là đến chùa.

Nếu đi bằng phương tiện cá nhân, bạn nên sử dụng bản đồ trực tuyến để cập nhật tuyến đường thuận tiện nhất và tránh nhầm các lối rẽ nhỏ gần khu vực chùa.

Chùa Đậu ở Thường Tín có gì đặc biệt?

Chùa Đậu gây ấn tượng không chỉ bởi lịch sử lâu đời mà còn nhờ hệ thống kiến trúc, mỹ thuật và cổ vật mang đậm dấu ấn nhiều triều đại.

Kiến trúc cổ mang dấu ấn “nội công, ngoại quốc”

Tổng thể chùa được xây dựng theo kiểu “nội công, ngoại quốc”, tạo nên bố cục khép kín và cân đối. Các hạng mục chính gồm Tam Quan, tiền đường, Tam Bảo, nhà Tổ cùng khu tả vu – hữu vu, tạo cảm giác như một quần thể kiến trúc cổ thu nhỏ.

Điểm nổi bật của chùa nằm ở hệ mái ngói mũi hài, những cột và xà gỗ chạm khắc hình rồng, hoa văn tinh xảo cùng các bệ đá hoa sen mang phong cách nghệ thuật truyền thống. Chùa hiện còn lưu giữ nhiều cổ vật quý, trong đó có 6 bia đá niên đại từ thế kỷ XVI đến XVIII.

Bên trong chùa còn có hai tấm biển gỗ sơn son thếp vàng khắc thơ Nôm của chúa Trịnh Căn và chúa Trịnh Cương, góp phần làm tăng giá trị lịch sử, văn chương và nghệ thuật của ngôi cổ tự.

Cổng Tam Quan

Cổng Tam Quan chùa Đậu gây ấn tượng với kết cấu hai tầng, tám mái mang đậm phong cách kiến trúc truyền thống Việt Nam. Trên tầng cổng hiện còn treo một quả chuông đồng được đúc từ thời Tây Sơn, vào năm 1801.

Phần mái lợp ngói đỏ, các đầu đao uốn cong mềm mại, tạo nên dáng vẻ cổ kính và thanh thoát. Hệ thống trang trí với hình rồng chầu mặt nguyệt, lân, phượng cùng các chữ Hán được chạm khắc công phu, thể hiện rõ dấu ấn mỹ thuật kiến trúc từ khoảng thế kỷ XVII.

Di vật và kiến trúc quý tại chùa Đậu

Chùa Đậu hiện lưu giữ nhiều di vật và cấu kiện kiến trúc có giá trị cao, phản ánh rõ dấu ấn nghệ thuật qua nhiều thời kỳ. Nổi bật trong số đó là hệ thống bia cổ, gạch trang trí thời Mạc với các họa tiết rồng, linh thú, cá hóa long, hoa lá cùng những mảng chạm gỗ tinh xảo mang phong cách mỹ thuật Lê Trung Hưng.

Đáng chú ý, tại bậc thềm tiền đường còn có đôi rồng đá thời Trần được bảo tồn khá nguyên vẹn. Giá trị của hiện vật này lớn đến mức Bảo tàng Lịch sử Quốc gia từng thực hiện bản sao để trưng bày tại khuôn viên bảo tàng ở Hà Nội.

Một hiện vật đặc biệt khác là cuốn sách đồng cổ lưu giữ tại chùa, ghi lại truyền thuyết về việc Quách Thông phát hiện vùng đất Gia Phúc có thế đất đẹp như một đóa sen đang nở. Sau khi trình lên Sĩ Nhiếp, nơi đây được xem là vùng đất linh thiêng và được cho phép dựng chùa để người dân tu tập, lễ Phật và cầu nguyện.

Hai pho tượng chứa di hài của hai vị Thiền sư

Trong đó, pho tượng Thiền sư Vũ Khắc Minh còn được bảo tồn khá nguyên vẹn, cao khoảng 59 cm, nặng 7 kg, trong tư thế kiết già, hai tay đặt trước bụng, thân hơi cúi về phía trước.

Thiền sư Vũ Khắc Minh, pháp danh Đạo Chân, được cho là viên tịch vào khoảng năm 1638. Theo truyền thuyết lưu truyền tại chùa, trước khi nhập thất, ông căn dặn đệ tử sau bảy ngày mới mở cửa am. Khi cửa được mở, các đệ tử thấy thiền sư vẫn ngồi nguyên trong tư thế thiền định nên đã thực hiện phương pháp bảo tồn thân thể theo lời dặn trước đó. Trải qua gần bốn thế kỷ, pho tượng vẫn giữ được dáng ngồi an nhiên cùng nhiều đường nét trên khuôn mặt.

Hai pho tượng được xem là những hiện vật đặc biệt của chùa Đậu, mang giá trị lớn về Phật giáo, lịch sử và nghiên cứu bảo tồn. Đến nay, kỹ thuật tạo nên các pho tượng táng này vẫn là chủ đề thu hút sự quan tâm của giới nghiên cứu và du khách.

Chùa Đậu còn điều gì để trải nghiệm?

Hội chùa Đậu

Lễ hội chùa Đậu được tổ chức hằng năm từ mùng 8 đến mùng 10 tháng Giêng âm lịch. Tuy nhiên, ngay từ những ngày đầu năm mới, không khí tại chùa đã trở nên nhộn nhịp khi người dân và du khách đến vãn cảnh, lễ Phật và cầu bình an.

Theo lệ truyền thống, kiệu của 9 thôn được các thanh niên khỏe mạnh rước về sân chùa. Tại đây diễn ra màn xoay, ghì và tranh kiệu đầy sôi động trước khi các đoàn tiến vào khu vực chính điện.

Theo quan niệm dân gian, kiệu của thôn nào xoay khỏe, di chuyển mạnh và thuận lợi thì năm đó sẽ gặp nhiều may mắn, mùa màng tốt tươi và cuộc sống sung túc hơn. Chính nghi lễ này đã tạo nên sắc màu riêng cho hội chùa Đậu mỗi dịp đầu xuân.

Những lưu ý khi tham quan chùa Đậu

Để chuyến tham quan chùa Đậu diễn ra trọn vẹn, du khách nên lưu ý một số điều cơ bản:

• Trang phục: Nên chọn quần áo kín đáo, lịch sự, phù hợp với không gian tâm linh và kiến trúc cổ của chùa.

• Giữ trật tự: Hạn chế nói lớn, đùa giỡn hoặc gây ồn ào trong khu vực thờ tự để giữ sự trang nghiêm, thanh tịnh.

• Chụp ảnh: Nên quan sát biển hướng dẫn và xin phép trước khi chụp tại những khu vực có tượng thờ, cổ vật hoặc không gian nghi lễ.

• Bảo vệ di tích: Không tự ý chạm vào hiện vật, bia đá, tượng cổ hay các cấu kiện kiến trúc có giá trị.

• Dịp lễ hội: Nếu đến chùa vào những ngày đầu năm hoặc chính hội, nên đi sớm để tránh đông người và thuận tiện hơn khi tham quan, lễ Phật.