Chùa Thắng Nghiêm: Nơi nuôi dưỡng thời trai trẻ của Đức Thánh Trần (Phần 2)

Chùa Thắng Nghiêm: Nơi nuôi dưỡng thời trai trẻ của Đức Thánh Trần (Phần 1)

Mật mã từ văn bản cổ

Từ trước đến nay, các bộ chính sử của Việt Nam hoàn toàn bỏ ngỏ một câu hỏi lớn: Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn thực sự sinh năm nào? Thế nhưng, tại Tọa đàm khoa học "Chùa Thắng Nghiêm - Khúc Thủy với thời tuổi trẻ của Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn", PGS.TS. Nguyễn Minh Tường (Viện Sử học, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) đã công bố một phát hiện mang tính đột phá dựa trên sự đối chiếu văn bản cổ và toán học lịch sử.

Trong bản cổ thư Trần triều sự tích hiện lưu giữ tại chùa Thắng Nghiêm, văn bản chép rằng Ngài sinh vào giờ Thìn, ngày mùng 10 tháng 3 năm Ất Mão. Tuy nhiên, PGS.TS. Nguyễn Minh Tường chỉ ra rằng, nếu tính toán từ cuối thế kỷ XII đến giữa thế kỷ XIII, chỉ có 2 năm Ất Mão là 1195 và 1255. Cả hai năm này đều hoàn toàn không tương hợp với hành trạng cuộc đời Trần Quốc Tuấn.

Nếu là năm Ất Mão 1195 thì cha ông, An Sinh vương Trần Liễu còn chưa ra đời (Trần Liễu sinh năm 1211). Còn nếu là năm Ất Mão 1255 thì lại quá muộn, bởi chính sử chép rõ chỉ hai năm sau đó (năm 1257), Trần Quốc Tuấn đã được vua Trần Thái Tông xuống chiếu giao quyền Tiết chế chư quân để bảo vệ biên giới.

"Bằng phương pháp loại trừ và liên kết các sự kiện cốt lõi, chúng tôi đưa ra luận điểm: Nhiều khả năng Trần Quốc Tuấn sinh năm Tân Mão (1231), nhưng trong quá trình sao chép lịch sử đã bị ghi nhầm thành Ất Mão. Nếu là năm Tân Mão (1231), mọi mắt xích lịch sử chép trong Đại Việt sử ký toàn thư sẽ ăn khớp hoàn toàn: Khi Ngài sinh ra, cha Ngài vừa tròn 20 tuổi; năm 1251 Ngài lấy Công chúa Thiên Thành ở độ tuổi 20 - 21; năm 1257 Ngài gánh vác trọng trách Tiết chế bảo vệ biên ải ở tuổi chín chắn 26 - 27; và khi qua đời năm 1300, Ngài hưởng thọ khoảng 70 tuổi."- PGS.TS. Nguyễn Minh Tường chia sẻ.

Phát hiện này đã nhận được sự đồng thuận cao từ Nhà sử học Dương Trung Quốc cùng hội đồng các học giả, góp phần khỏa lấp một “khoảng trống mênh mông” của lịch sử Đại Việt thế kỷ XIII.

Vén màn ẩn cư nơi cổ tự

Sự chính xác về năm sinh Tân Mão (1231) cũng giải mã lý do vì sao Trần Quốc Tuấn có mặt tại chùa Khúc Thủy. Vào đúng năm Đinh Dậu (1237), khi biến cố thanh trừng gia tộc chấn động Thăng Long xảy ra, cậu bé Trần Quốc Tuấn vừa tròn 7 tuổi,  độ tuổi đứng trước lằn ranh sinh tử của các cuộc chiến quyền lực hoàng triều.

Suốt 13 năm ròng rã sau đó (từ năm 1237 đến khi trở về triều vào năm 1250 - 1251 ở tuổi 21), dưới sự che chở nghiêm cẩn của Sư tổ Đạo Huyền và người mẹ nuôi,  Công chúa Thụy Bà, mái chùa Khúc Thủy đã trở thành một "trường học đặc biệt" của vương tử họ Trần.

PGS.TS. Nguyễn Minh Tường nhận định việc Trần Liễu bí mật giấu con ở đây là một "thượng sách" về mặt địa chính trị: "Nơi đây không quá gần triều đình để tránh bị tai mắt triều thần dòm ngó, phát hiện; nhưng cũng không quá xa kinh thành để có thể đón những người thầy giỏi nhất thiên hạ về truyền dạy vương tử".

Để chứng minh tính xác thực của câu chuyện ẩn cư này, các nhà khoa học đã tiến hành khảo sát đi sâu vào khía cạnh văn bản học. TS. Nguyễn Hữu Tâm (Trường Đại học Đại Nam) cho biết bản Trần triều sự tích tại chùa Thắng Nghiêm là bản sao chép tay vào năm Thành Thái thứ 4 (1892), có nguồn gốc từ kho gia thư thần tích của quan Thị lang Tô Thế Huy (Nguyễn Hiền) lập từ năm 1850 thời Tự Đức.

Dù văn bản cổ khó tránh khỏi một số lỗi dị thể chữ viết hay hiện tượng đảo chữ do quá trình tam sao thất bản của dòng chảy thời gian, TS. Nguyễn Hữu Tâm vẫn khẳng định: "Nội dung văn bản chứa đựng những tư liệu mới vô cùng giá trị về việc ẩn cư của Trần Quốc Tuấn. Dù mang tính chất truyền ngôn dân gian nhưng văn bản sở hữu một tư liệu lịch sử vững chắc".

Đồng tình với quan điểm trên, GS.TS. Đinh Khắc Thuân (Viện Nghiên cứu Hán Nôm) phân tích thêm dữ kiện từ thực tế địa lý: "Làng Khúc Thủy tọa lạc ngay sát bờ sông Nhuệ, vốn là tuyến giao thông đường thủy chiến lược cốt lõi nối liền kinh thành Thăng Long xuôi về phía Nam tới vùng Thiên Trường, quê gốc của nhà Trần. Vì vậy, việc đưa Trần Quốc Tuấn về đây lánh nạn, gửi gắm nhà chùa nuôi dưỡng hoàn toàn có cơ sở lịch sử thực tế."

Huyền thoại diệt xà vương cứu dân

Không chỉ là nơi lánh nạn, vùng đất cổ Thanh Oai, nơi vốn có địa hình sông nước rậm rạp, thường xuyên đối mặt với thiên tai, dịch bệnh xưa kia còn là nơi chứng kiến những hành trạng cứu dân độ thế đầu tiên của vị vương tử trẻ tuổi.

GS.TS. Đinh Khắc Thuân đã dịch và trích dẫn một câu chuyện đặc biệt từ bản sự tích lưu tại chùa Thắng Nghiêm: "Năm ấy, trong vùng bỗng nổi lên yêu khí nặng nề, nhân dân lâm vào cảnh dịch bệnh, ốm đau khổ sở. Tuấn công khi đó đang tu học tại chùa, liền đứng ra lập trai đàn cầu đảo bên cạnh cây mộc miên (cây gạo) cổ thụ ở đầu làng nơi yêu khí tích tụ.

Khi Ngài cất tiếng niệm thần chú, trời đất bỗng chốc tối sầm, gió đen cuồn cuộn nổi lên, sấm sét đánh gãy cả cành gạo cổ thụ. Đến khi trời quang mây tạnh, bách tính bàng hoàng thấy một con đại xà dài hơn 10 trượng đã nằm chết phục dưới gốc cây, thân bị giấy ngũ sắc trói chặt rồi trong chốc lát tan ra thành nước. Dịch bệnh từ đó chấm dứt, dân làng yên ổn làm ăn và đồng lòng xin được làm thần tử của Ngài."

GS.TS. Đinh Khắc Thuân lý giải dưới góc nhìn văn hóa , tôn giáo: "Huyền thoại này giải mã lý do vì sao sau khi thác hóa, Trần Hưng Đạo lại có vị trí độc tôn và linh thiêng đến vậy trong tâm thức người Việt. Ngài không chỉ được thờ phụng như một vị tướng thắng trận, mà đã hiển thánh trong tư cách một vị thần trừ tà, giải ách, cứu khổ cứu nạn cứu bách tính. Tín ngưỡng Đức Thánh Trần gắn bó chặt chẽ với làng xã và xuất hiện rất sớm, ngay từ thời nhà Trần chứ không phải đợi đến các thế kỷ sau."

Để minh chứng cho sức sống sớm của tín ngưỡng này, GS.TS. Đinh Khắc Thuân cho biết ông đã tìm thấy một đạo sắc phong cổ có niên đại từ năm Anh Tông thứ 4 (1296) hiện còn lưu giữ tại làng Xốm vùng phụ cận Thanh Oai. Đây chính là bằng chứng đắt giá khẳng định bách tính đã phụng thờ và tôn vinh Ngài làm Thánh ngay từ khi vương triều Trần đang ở đỉnh cao vinh quang.

(Còn tiếp)

Bài viết có sử dụng tư liệu ảnh của các đồng nghiệp Uyên Nhi - Trang Vân.