Chùa Thắng Nghiêm: Nơi nuôi dưỡng thời trai trẻ của Đức Thánh Trần (Phần cuối)

Chùa Thắng Nghiêm: Nơi nuôi dưỡng thời trai trẻ của Đức Thánh Trần (Phần 1)

Chùa Thắng Nghiêm: Nơi nuôi dưỡng thời trai trẻ của Đức Thánh Trần (Phần 2)

Chùa Thắng Nghiêm: Nơi nuôi dưỡng thời trai trẻ của Đức Thánh Trần (Phần 3)

Từ phát hiện khoa học đến trách nhiệm bảo tồn

Trong chiều dài lịch sử dân tộc, Chùa Thắng Nghiêm không chỉ là một cơ sở tín ngưỡng Phật giáo mà còn là chứng nhân của nhiều giai đoạn thăng trầm đất nước.

Theo các tư liệu lịch sử, ngôi chùa có nguồn gốc từ rất sớm. Trải qua các triều đại Đinh, Lý, Trần, Lê và Nguyễn, chùa nhiều lần được đổi tên, trùng tu và mở rộng nhưng vẫn giữ vai trò là trung tâm văn hóa, tâm linh quan trọng của vùng đất Khúc Thủy.

Đặc biệt, năm 1010, khi vua Lý Thái Tổ dời đô về Thăng Long, nhận thấy vùng đất này hội tụ linh khí, nhà vua đã ban hiệu “Thắng Nghiêm Quốc Tự”.

Thượng tọa Thích Minh Thanh, Trụ trì chùa Thắng Nghiêm Quốc tự cho biết: “Thắng là thù thắng, là vượt lên mọi chướng ngại; Nghiêm là trang nghiêm, thanh tịnh. Thắng Nghiêm chính là biểu tượng của trí tuệ, đạo hạnh và lòng từ bi”.

Trải qua hơn một thiên niên kỷ, ngôi quốc tự vẫn lưu giữ nhiều giá trị văn hóa, lịch sử quý báu, trở thành một phần ký ức của vùng đất Khúc Thủy.

Một trong những nội dung được các nhà khoa học đặc biệt quan tâm tại tọa đàm là vị thế của Thang mộc ấp Khúc Thủy trong lịch sử Đại Việt.

Khác với nhiều Thang mộc ấp thời Lý – Trần được phong cho cá nhân hoàng tộc hoặc công thần và bị thu hồi sau một đời, Khúc Thủy được xác lập như một Thang mộc ấp mang tính chất lâu dài của triều đình. Đây không chỉ là vùng đất hương hỏa mà còn là không gian văn hóa cộng đồng gắn kết giữa triều đình, nhà chùa và nhân dân.

Người dân Khúc Thủy từng được hưởng nhiều đặc ân về thuế khóa, binh dịch và được ban tặng tám chữ vàng: “Khúc Thủy nghĩa dân – Mỹ tục khả phong”. Đây là sự ghi nhận đối với truyền thống nghĩa tình, trung hậu và tinh thần gắn bó với quốc gia của cư dân địa phương.

Phát biểu tại tọa đàm, Nhà sử học Dương Trung Quốc nhấn mạnh rằng giá trị lớn nhất của những kết quả nghiên cứu không chỉ nằm ở việc bổ sung tư liệu cho lịch sử dân tộc mà còn ở khả năng định hướng cho công tác bảo tồn và phát huy di sản trong tương lai.

Theo ông, những phát hiện mới cần tiếp tục được nghiên cứu, đối chiếu và thẩm định trên tinh thần khoa học khách quan. Đồng thời, đây cũng là cơ sở quan trọng để xây dựng chiến lược bảo tồn, quảng bá và giáo dục truyền thống một cách bài bản.

Nhiều nhà khoa học tham dự tọa đàm cũng cho rằng hệ thống thư tịch, thần tích và tư liệu hiện còn tại Khúc Thủy là nguồn di sản quý cần được bảo vệ, số hóa và nghiên cứu lâu dài.

Với nhiều năm trực tiếp bảo tồn di tích, Thượng tọa Thích Minh Thanh cho rằng giá trị của Chùa Thắng Nghiêm không chỉ nằm ở kiến trúc hay hiện vật, mà còn ở những bài học lịch sử, đạo đức và lòng yêu nước được lưu truyền qua nhiều thế hệ.

Theo Thượng tọa, việc nghiên cứu thời niên thiếu của Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn dưới mái chùa Thắng Nghiêm không nhằm tô điểm cho huyền thoại, mà nhằm làm sáng rõ hơn quá trình hình thành nhân cách, ý chí và bản lĩnh của một bậc anh hùng dân tộc; qua đó góp phần giáo dục thế hệ trẻ về tinh thần vượt khó, lòng nhân ái và trách nhiệm đối với đất nước.

Từ những kết quả nghiên cứu và thực tiễn bảo tồn hiện nay, các chuyên gia kiến nghị tiếp tục hoàn thiện hồ sơ khoa học về quần thể Chùa Thắng Nghiêm – Khúc Thủy; đẩy mạnh số hóa tư liệu; xây dựng trung tâm nghiên cứu chuyên sâu; tăng cường giáo dục di sản trong trường học; phát triển du lịch văn hóa bền vững và hình thành các nguồn lực lâu dài cho công tác bảo tồn.

Khép lại Tọa đàm khoa học “Chùa Thắng Nghiêm – Khúc Thủy với thời tuổi trẻ của Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn”, nhiều lớp trầm tích lịch sử từng được lưu truyền qua thư tịch và ký ức dân gian đã được tiếp cận dưới góc nhìn khoa học, góp phần bổ sung thêm những nhận thức mới về vùng đất Khúc Thủy và ngôi quốc tự Thắng Nghiêm.

Dù vẫn còn những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu và thẩm định, các kết quả bước đầu đã cho thấy giá trị đặc biệt của quần thể di tích trong dòng chảy lịch sử, văn hóa và tín ngưỡng dân tộc.

Lịch sử tồn tại không chỉ để nhìn lại quá khứ mà còn để soi sáng tương lai. Việc bảo tồn Chùa Thắng Nghiêm và Thang mộc ấp Khúc Thủy vì thế không chỉ là trách nhiệm của giới nghiên cứu hay địa phương sở tại, mà là trách nhiệm chung đối với những giá trị văn hóa đã góp phần tạo nên bản sắc và sức sống của dân tộc Việt Nam.

LTS: Ban Biên tập xin trân trọng cảm ơn Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, các cơ quan nghiên cứu, Thượng tọa Thích Minh Thanh cùng nhân dân địa phương đã hỗ trợ tư liệu và đồng hành để chúng tôi hoàn thành chuyên đề này.

(Bài viết có sử dụng ảnh của các đồng nghiệp Uyên Nhi - Trang Vân)