Nhân Đại hội X: Đưa Phật pháp gần hơn người trẻ

Đại hội đại biểu Phật giáo toàn quốc lần thứ X, nhiệm kỳ 2026-2031, với chủ đề “Kỷ cương - Đổi mới - Hiệu lực - Hiệu quả”, là dịp để Giáo hội xác định những ưu tiên cho chặng đường mới. Trong đó, hoằng pháp cho giới trẻ cần một định hướng dài hạn, gắn việc truyền trao giáo lý với khả năng đáp ứng những vấn đề của đời sống hôm nay.

Một người trẻ có thể gặp Phật pháp lần đầu qua video ngắn, bài viết hoặc câu trả lời trên mạng. Nhưng để sự chú ý trở thành hiểu biết và thực tập, cần có cả một hành trình được tổ chức chu đáo. Câu hỏi đặt ra là sau khi xem, nghe, người trẻ có biết tìm đến đâu, học tiếp điều gì và bắt đầu thực hành như thế nào?

Bắt đầu từ điều người trẻ cần

Hoằng pháp nên bắt đầu bằng việc lắng nghe. Người trẻ đang băn khoăn về học tập, việc làm, tình yêu, quan hệ gia đình, cảm giác thua kém và áp lực phải thành công. Nếu bài giảng chỉ trình bày khái niệm mà thiếu liên hệ với những trải nghiệm ấy, khoảng cách giữa người nói và người nghe sẽ khó được thu hẹp.

Giáo hội có thể tổ chức khảo sát nhu cầu theo từng nhóm: học sinh, sinh viên, người mới đi làm, công nhân trẻ và gia đình trẻ. Đừng xem “giới trẻ” là một đối tượng đồng nhất. Một sinh viên cần định hướng nghề nghiệp có những câu hỏi khác với người công nhân xa quê hoặc người mẹ trẻ đang thiếu thời gian chăm sóc bản thân.

Từ kết quả khảo sát, nên xây dựng các chuỗi nội dung theo vấn đề cụ thể. Chẳng hạn, chánh niệm trong học tập, ứng xử khi bị công kích trên mạng, vượt qua chia tay, sử dụng tiền có trách nhiệm, chăm sóc cha mẹ và bảo vệ môi trường. Mỗi chủ đề cần giải thích giáo lý liên quan, đưa ra tình huống và hướng dẫn một việc có thể thực tập.

Ngôn ngữ gần gũi giúp mở cánh cửa tiếp nhận, nhưng nội dung phải giữ chiều sâu. Một video về lòng từ cần giúp người xem hiểu cách giảm gây tổn thương; bài nói về buông xả cần làm rõ trách nhiệm vẫn phải thực hiện. Tránh dùng giáo lý như lời khuyên chung chung, khiến người đang khó khăn cảm thấy mình bị trách vì chưa biết tu.

Đồng thời, cần dành chỗ cho đối thoại. Người trẻ phải được hỏi về những điều chưa hiểu, kể cả câu hỏi khó, mà không sợ bị đánh giá thiếu niềm tin. Một môi trường khuyến khích học hỏi, suy xét và thực hành sẽ tạo sự gắn bó bền vững hơn việc chỉ yêu cầu tiếp nhận một chiều.

Từ nội dung số đến thực tập

Trong nhiệm kỳ mới, nên xây dựng kho học liệu hoằng pháp dùng chung, có thẩm định và nguồn dẫn rõ ràng. Kho này có thể gồm bài giảng đầy đủ, video ngắn, bản ghi âm, bài đọc nhập môn và tài liệu thực tập. Các địa phương được sử dụng, điều chỉnh hình thức phù hợp, giảm tình trạng mỗi nơi tự làm lại từ đầu.

Video ngắn có thể giới thiệu một câu hỏi và một hướng thực tập, rồi dẫn người xem đến nội dung đầy đủ. Khi biên tập, phải giữ đúng ngữ cảnh, tránh cắt lời giảng thành câu gây sốc để tăng lượt xem. Uy tín của người hoằng pháp cần được gìn giữ từ những chi tiết nhỏ như tiêu đề, phụ đề và cách trả lời bình luận.

Mỗi kênh số nên có đường dẫn rõ đến sinh hoạt thực tế: lịch khóa tu, nhóm đọc sách, lớp giáo lý hoặc hoạt động thiện nguyện. Người mới cần biết địa điểm, thời gian, chi phí nếu có, người phụ trách và cách tham gia. Một thông báo dễ hiểu đôi khi quyết định việc họ có dám bước vào chùa hay không.

Các tự viện có điều kiện có thể tổ chức chương trình nhập môn bốn đến sáu buổi, vào cuối tuần hoặc buổi tối. Nội dung vừa sức, gồm nhận biết hơi thở, lắng nghe, ái ngữ, giữ giới và thực hành trong gia đình. Sau chương trình, người tham dự có nhóm đồng hành để chia sẻ khó khăn, thay vì kết thúc rồi mất kết nối.

Việc tu học cũng nên gắn với phụng sự: hỗ trợ người yếu thế, phân loại rác, chăm sóc không gian công cộng, quyên góp sách. Qua công việc cụ thể, người trẻ hiểu lòng từ và trách nhiệm bằng trải nghiệm. Hoạt động cần được hướng dẫn để tránh biến thiện nguyện thành cuộc chụp ảnh, nơi người được giúp mất đi sự riêng tư.

Không gian số và sinh hoạt trực tiếp đều cần quy tắc bảo vệ người tham gia, nhất là người chưa thành niên. Thông tin cá nhân, hình ảnh và câu chuyện riêng tư phải được sử dụng có sự đồng ý phù hợp. Với vấn đề vượt khả năng tư vấn của người hướng dẫn, cần kết nối người trẻ đến chuyên gia có chuyên môn.

Có đội ngũ và thước đo rõ ràng

Một chương trình lâu dài cần đội ngũ được chuẩn bị. Giáo hội nên bồi dưỡng Tăng Ni về giao tiếp với người trẻ, phương pháp giáo dục, kỹ năng truyền thông và cách xử lý tình huống trên mạng. Cư sĩ có chuyên môn báo chí, công nghệ, giáo dục có thể cùng tham gia, với trách nhiệm và phạm vi công việc rõ ràng.

Sự phối hợp giữa Ban Hoằng pháp, Ban Hướng dẫn Phật tử, Ban Thông tin - Truyền thông và các cơ sở đào tạo cần được cụ thể hóa thành chương trình chung. Nên chọn một số địa phương để thí điểm, bố trí kinh phí cho học liệu, nhân sự và hoạt động thường xuyên; tổng kết kết quả rồi mở rộng theo điều kiện từng nơi.

Thước đo cần vượt khỏi lượt xem và số người dự lễ. Có thể theo dõi người tham gia có tiếp tục tu học không, hiểu giáo lý đến đâu, áp dụng được việc gì và cảm thấy được lắng nghe hay chưa. Phản hồi phải được thu thập tự nguyện, tôn trọng riêng tư, giúp đơn vị tổ chức nhận ra cả hạn chế của mình.

Hoằng pháp cho giới trẻ, vì vậy, cần đi đến những cam kết có thể thực hiện trong nhiệm kỳ. Khi có nội dung đáng tin, người hướng dẫn phù hợp và cộng đồng nâng đỡ, một lần gặp Phật pháp trên màn hình có thể mở đầu cho hành trình sống tỉnh thức. Đó là cách gieo duyên bền bỉ cho thế hệ tiếp nối.