Nhận biết khổ đau nơi tâm

Luang Por Suchart Abhijato trả lời: Bạn cần nhận biết rằng khổ đau mình đang trải nghiệm có liên quan đến tâm, chứ không phải thân thể.

Chẳng hạn, khi thân thể khỏe mạnh, không đau ốm, được ăn uống và ngủ nghỉ đầy đủ nhưng bạn vẫn cảm thấy bất an, không thoải mái, thì đó chính là trạng thái bất toại nguyện cần được nhận biết.

Khổ (dukkha) trong tâm bao gồm mọi cảm giác bất an, lo lắng, ưu tư và xao động.

Bạn cũng cần nhận biết rằng khổ trong tâm bắt nguồn từ chính lòng tham muốn của mình: mong mọi việc diễn ra theo một cách nhất định. Khi sự việc không như ý, bạn liền cảm thấy xao động và bất an.

Trạng thái bất toại nguyện hay khổ đau ấy cần được giải quyết ở tâm. Điều đó có nghĩa là phải nhìn thấy nguyên nhân gốc rễ của nó, chính là lòng tham muốn.

Chẳng hạn, bạn không nên mong sửa đổi hay thay đổi người khác theo ý mình. Bạn cảm thấy khó chịu khi họ không hành xử như mình muốn. Để chấm dứt sự bất toại nguyện ấy, đừng cố sửa đổi họ, chỉ trích hoặc ép buộc họ phải làm theo ý mình.

Thay vào đó, bạn cần làm lắng dịu lòng tham muốn của chính mình. Hãy suy xét rằng người khiến bạn khó chịu không thuộc về bạn (anattā - vô ngã). Họ không nằm dưới quyền sai khiến hay sự kiểm soát của bạn để hành động theo những gì bạn mong muốn.

Muốn loại bỏ sự bất an, bạn phải chấm dứt mong muốn người khác trở thành hoặc hành xử theo một cách nhất định.

Đó chính là giới hạn của việc nhận biết khổ đau nơi mình: hiểu rõ khổ đau ấy bắt nguồn từ lòng tham muốn và những khát vọng của bản thân; nó thuộc về tâm, chứ không phải thân thể.

Khổ đau thể xác, chẳng hạn bệnh tật và những cơn đau của thân, cũng có thể khiến tâm bạn xao động.

Ví dụ, khi bị bệnh, bạn mong được khỏi bệnh hoặc lo sợ mình sẽ không hồi phục và sẽ chết. Những mong muốn ấy đều được xem là các dạng tham muốn.

Mong thân thể không chịu đau đớn, mong được bình phục và mong không phải chết đều có thể làm phát sinh trạng thái bất toại nguyện trong tâm.

Bạn có thể giải quyết vấn đề tạm thời ở thân thể. Chẳng hạn, khi bị bệnh, việc đi khám bác sĩ có thể giúp bạn khỏi bệnh và tạm thời chấm dứt sự khó chịu. Nhưng khi bệnh tái phát, bạn lại có thể đau khổ và bất an.

Nếu muốn chấm dứt khổ đau một cách triệt để, bạn cần giải quyết vấn đề ngay trong tâm mình. Điều đó có nghĩa là chế ngự lòng tham muốn, tức mong thân thể không bao giờ mắc bệnh.

Bạn phải chấp nhận thực tại rằng thân thể luôn có khả năng mắc bệnh và một ngày nào đó sẽ phải chết. Không ai có thể ngăn cản điều tất yếu ấy.

Nếu có thể loại bỏ mong muốn không bị bệnh và không phải chết, bạn sẽ được giải thoát bền vững khỏi những khổ đau, bất toại nguyện trong tâm liên quan đến sức khỏe và bệnh tật.

Dù bệnh tật xảy ra bao nhiêu lần, bạn cũng sẽ không còn đau khổ trong tâm vì chúng. Tâm bạn không bị xao động hay chi phối bởi những điều ấy.

Đó chính là cách giải quyết khổ đau trong tâm: chữa trị lòng tham muốn, thay vì chỉ chữa trị sự đau đớn của thân thể.

So với khổ đau trong tâm, khổ đau của thân thể không phải là điều đáng kể. Điều thực sự quan trọng là khổ (dukkha) trong tâm và những nguyên nhân gây ra nó: lòng tham muốn không già đi, không mắc bệnh và không phải chết.

Một khi giải quyết được nguyên nhân gốc rễ ấy, việc già đi, mắc bệnh - dù có hồi phục hay không - và cái chết sẽ không còn khiến bạn bận lòng hay trở thành vấn đề đối với bạn nữa.