Lặng ngắm nhìn những người bạn rời bỏ ta

Mỗi người rời đi một kiểu, nhưng tựu trung đều giống nhau ở một điểm: không còn tìm thấy con đường đi chung, không cùng quan điểm sống, và quan trọng nhất: không còn cùng lợi ích.

Việc đầu tiên đối mặt với chuyện này bao giờ cũng là buồn, tức giận, và một chút sốc. Có những mối quan hệ đã tan vỡ nhiều năm, tưởng đã yên, vậy mà vô tình gặp lại trạng thái cũ; một cái tên, một bức ảnh, một câu chuyện ai đó nhắc lại làm trái tim vẫn đau như ngày đầu nó xảy ra.

Năm 2015, khi nói về việc rời đi phũ phàng của một mối quan hệ, khi mà tôi đang yếu đuối nhất, một người bạn của tôi từng bảo: đó không chỉ là sự phản bội, nó còn giết chết những tình cảm đẹp đẽ về lòng tin vào nhân phẩm con người. Có những cuộc đời chết đứng sau các cuộc đổ vỡ ấy.

Họ vực dậy tinh thần và niềm tin vào tình bạn rất khó khăn, có khi mất nhiều năm mới đứng thẳng lại được.

Tâm lý học phương Tây, qua nghiên cứu năm 1969 của Elisabeth Kübler-Ross, ban đầu về người hấp hối, sau được áp dụng cho mọi dạng mất mát, kể cả mất một mối quan hệ, mô tả hành trình đối diện với mất mát qua năm giai đoạn: sốc, giận dữ, mặc cả, buồn bã, rồi mới đến chấp nhận. Nhưng chấp nhận, xét theo nhà Phật, không phải là điểm dừng cuối cùng của một tiến trình, mà là thấy ra bản chất vô thường ngay từ đầu.

Phật giáo dạy ta về vô thường. Ban đầu tôi hiểu điều này chỉ như một sự việc trong đời là có đến rồi có đi. Nhưng ngẫm sâu hơn mới thấy: ngay cả cái “đến rồi đi” ấy cũng đang thay đổi theo từng sát na, không có gì đứng yên để mà nắm giữ, kể cả nỗi đau.

Phật giáo cũng dạy ta rằng, khi không thể làm chủ được thế giới khách quan như nó đang là, thì hãy quay về làm chủ cảm xúc và hành vi của chính mình trước nó.

Sau vài cuộc đổ vỡ, ngắm nghía những người rời đi trong tĩnh lặng, tôi nhận ra cuộc đời mình không có gì thay đổi nhiều lắm. Sự thay đổi rõ ràng nhất, hóa ra, không nằm ở những người đã rời đi, mà nằm ở nhận thức của chính tôi về sự chân thật của đời sống: Thời gian trôi, bè bạn đổi thay, mình lớn lên rồi già đi và cũng chẳng có gì quan trọng đến mức phải giữ mãi trong lòng.

Vì nó không còn quan trọng nên cũng khó để nói tha thứ hay không. Tôi chợt nhớ đến câu nói của người Hoa: Cho dù to lớn đến mấy thì sau mười năm, câu chuyện nào cũng chỉ là câu chuyện để kể mà thôi.

“Thôi về đi, đường trần đâu có gì…” (Trịnh Công Sơn).