Chữa bệnh bằng tâm linh: Khi niềm tin thiếu ánh sáng trí tuệ

Những ngày gần đây, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Bắc Ninh đã khởi tố vụ án, khởi tố Nguyễn Văn Mạnh, sinh năm 1977, ở phường Đồng Nguyên, Bắc Ninh và Ma Văn Tân, sinh năm 1991, thường trú tại xã Tân Trào, tỉnh Tuyên Quang, để điều tra hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản liên quan cơ sở “Điện Đại Thành - Thiên Y Thánh Mẫu”.

Theo thông tin ban đầu, Mạnh, người từng làm nghề thợ xây, lập cơ sở tại tổ dân phố Lễ Xuyên, phường Đồng Nguyên rồi tự nhận có khả năng chữa “bách bệnh”; còn Ma Văn Tân được xác định tham gia quảng bá hoạt động của cơ sở.

Từ một điện thờ tự phát, những người này quảng bá trên mạng xã hội về khả năng chữa các bệnh nan y, tự kỷ, tăng động, câm điếc bẩm sinh bằng những phương pháp như kéo lưỡi, vặn tai và sử dụng các loại thuốc tự chế.

Trước đó, VTV từng phản ánh hoạt động của người được gọi là “cậu Thao” tại đền Đống Nước, Hà Nội. Trong vai vợ chồng hiếm muộn 10 năm, phóng viên được người này xem bằng cách xếp cau, sau đó đưa ra hàng loạt phán đoán liên quan “mệnh tướng”, “điệp âm”, phần mộ, đất đai. Cuối cùng là một “phương án giải hạn” với chi phí lên đến 70 triệu đồng.

Nhìn những câu chuyện ấy, rất dễ chỉ trích người bị hại là “nhẹ dạ cả tin”. Nhưng nếu chỉ dừng ở đó, chúng ta chưa chạm tới gốc rễ của vấn đề.

Khi một người khỏe mạnh, tỉnh táo và cuộc sống bình yên, họ có thể bật cười trước lời quảng cáo chữa bách bệnh. Nhưng hãy đặt mình vào hoàn cảnh một người có con mắc bệnh lâu năm, một gia đình chạy chữa nhiều nơi chưa khỏi, hay một bệnh nhân đang đối diện với căn bệnh hiểm nghèo. Khi y học chưa đem lại kết quả như mong đợi, tuyệt vọng có thể khiến con người bấu víu vào bất kỳ tia hy vọng nào. Những kẻ trục lợi hiểu rất rõ điểm yếu ấy - họ không chỉ bán một “phương thuốc” - thứ họ bán là hy vọng.

Theo đó, họ dựng lên nỗi sợ về “nghiệp”, “vong”, “ma”, “căn số”, rồi lại tự nhận mình là người duy nhất có khả năng hóa giải. Một khi nạn nhân chấp nhận hệ thống giải thích ấy, tiền bạc có thể tiếp tục được rút ra bằng những lễ cúng, vật phẩm, thuốc men hay những lần “giải” tiếp theo.

Hậu quả vì vậy không chỉ nằm ở số tiền bị mất. Nguy hiểm hơn là thời gian điều trị y khoa có thể bị bỏ lỡ. Một căn bệnh đáng lẽ cần được thăm khám, dùng thuốc, can thiệp hoặc theo dõi chuyên môn lại được giải thích thành “nghiệp nặng”, “ma nhập”, “vong theo”. Người bệnh có thể bị yêu cầu nhịn ăn, sử dụng những chất không rõ nguồn gốc hoặc chịu các tác động lên cơ thể không có căn cứ chuyên môn. Khi ấy, mê tín không còn là câu chuyện tin hay không tin, nó có thể trực tiếp đe dọa sức khỏe và tính mạng.

Tổn thương tinh thần cũng không kém phần nghiêm trọng. Một người vốn đang bất an lại được gieo thêm nỗi sợ rằng gia đình có “âm khí”, bản thân “nghiệp nặng” hoặc đang bị một thế lực vô hình đeo bám. Càng sợ, họ càng lệ thuộc. Càng lệ thuộc, khả năng tự phán đoán càng suy giảm.

Đáng nói, những hành vi ấy đôi khi lại khoác lên mình ngôn ngữ của tôn giáo. Phật, Thánh, nhân quả, nghiệp báo, cầu an, giải hạn... bị sử dụng như những công cụ tạo dựng quyền lực cho người hành nghề. Khi hình thức tôn giáo được dựng lên đủ trang nghiêm, lời nói đủ huyền bí và mạng xã hội có thêm những câu chuyện “người thật, việc thật”, một người thiếu kiến thức nền tảng rất khó phân biệt đâu là tín ngưỡng chân chính, đâu là mê tín và đâu là hành vi lợi dụng tâm linh để trục lợi. Đây chính là lý do niềm tin cần đi cùng hiểu biết.

Phật giáo nhìn bệnh tật khá thực tế. Không thể quy mọi căn bệnh cho ma quỷ hay đơn giản kết luận đó là “nghiệp báo”. Con người có thể bệnh bởi rất nhiều nguyên nhân liên quan cơ thể, môi trường, lối sống và những điều kiện khác. Khi thân bệnh, việc thăm khám và điều trị thích hợp là cần thiết.

Phật pháp có thể giúp người bệnh ở một phương diện khác: học cách nhận diện khổ đau, giữ tâm bình tĩnh, giảm sợ hãi, nuôi dưỡng hy vọng, lòng từ và khả năng chấp nhận những điều không thể kiểm soát. Một thời kinh, câu niệm Phật hay giờ thiền có thể trở thành điểm tựa tinh thần quý giá. Nhưng điểm tựa tinh thần không đồng nghĩa với phương pháp điều trị y khoa. Ranh giới ấy cần được nói thật rõ!

Đức Phật cũng không khuyến khích một đức tin mù quáng. Tinh thần học Phật luôn gắn với sự quan sát, thực hành và trí tuệ. Tin là điểm khởi đầu, không phải nơi kết thúc. Từ niềm tin, người học cần tìm hiểu, thực hành, chiêm nghiệm để sự tin tưởng ngày càng có nền tảng.

Bởi vậy, sẽ rất nguy hiểm nếu biến lời Phật thành công thức: “Phật nói rồi, cứ tin, không cần hỏi”. Càng nguy hiểm hơn khi một cá nhân tự khoác cho mình quyền năng siêu nhiên rồi yêu cầu người khác trao tiền bạc, sức khỏe, thậm chí số phận của mình cho họ quyết định.

Trong kinh điển Phật giáo cũng có những cảnh báo đối với việc bói toán, xem điềm, cầu may và sử dụng các phương thức huyền bí để mưu sinh. Điều ấy càng đáng suy ngẫm trong bối cảnh mạng xã hội hôm nay, khi một video vài phút có thể đưa một “thần y”, “thầy tâm linh” đến với hàng triệu người.

Phòng chống mê tín vì thế không thể chỉ chờ đến khi công an khởi tố một vụ án. Các cơ sở tôn giáo, người làm công tác hoằng pháp và truyền thông Phật giáo cũng có trách nhiệm giúp cộng đồng hình thành một nền tảng hiểu biết đúng đắn. Cần nói rõ điều gì thuộc giáo lý, điều gì thuộc tín ngưỡng dân gian; đâu là thực hành tâm linh và đâu là vấn đề phải tìm đến bác sĩ, chuyên gia.

Bản thân mỗi người cũng cần xây dựng một “hàng rào” trí tuệ cho mình. Hãy cảnh giác khi ai đó tuyên bố chữa được bách bệnh, yêu cầu bỏ phác đồ y khoa, gieo nỗi sợ về ma quỷ, nghiệp chướng rồi đòi số tiền lớn để hóa giải. Càng là những lời hứa phi thường, càng cần được kiểm chứng.

Niềm tin tâm linh có thể là một phần đẹp đẽ trong đời sống con người. Nó giúp ta hướng thiện, tìm ý nghĩa và có thêm sức mạnh khi đối diện nghịch cảnh. Nhưng niềm tin chỉ thật sự có giá trị khi làm con người sáng suốt hơn, tự chủ hơn và nhân ái hơn - chứ không phải sợ hãi và lệ thuộc hơn.

Thân bệnh thì chữa thân. Tâm bất an thì chăm sóc tâm. Y học và đời sống tâm linh có thể cùng nâng đỡ một con người, nhưng không nên lấy cái này để phủ nhận cái kia.

Và có lẽ cách tốt nhất để bảo vệ Phật pháp trước mê tín không phải là kêu gọi mọi người “hãy tin đúng”, mà là giúp mỗi người biết suy xét trước khi tin.

Có thể nói, một niềm tin có trí tuệ có thể nâng đỡ con người, còn niềm tin bị tước mất khả năng kiểm chứng rất dễ trở thành chiếc “rọ” mà những kẻ buôn thần bán thánh đã giăng sẵn.