Đem lời Phật dạy vào thực hành

Đức Phật và các vị tu sĩ chỉ dạy cho chúng ta biết con đường nào dẫn đến hạnh phúc, an lạc và tiến bộ; con đường nào dẫn đến sự thấp kém, suy đồi và diệt vong. Các ngài có nhiệm vụ chỉ đường cho chúng ta mà thôi.

Nếu hiểu, tin tưởng và thực hành theo lời chỉ dạy ấy, phước lành sẽ thuộc về chúng ta. Nếu không tin và không thực hành, điều bất lợi cũng thuộc về chính chúng ta, chứ không phải người chỉ đường.

Bởi người chỉ đường đã đến được nơi mình mong muốn, đã tự mình biết rõ điều ấy. Nhưng họ không thể khiến chúng ta tin theo.

Chúng ta phải tự mình thử nghiệm xem những điều Đức Phật chỉ dạy có thực sự đúng hay không. Khi thực hành, chúng ta sẽ biết lời ngài dạy đúng hay không đúng, đúng như thế nào và không đúng như thế nào. Nếu không thử, chúng ta sẽ không bao giờ biết được.

Cũng giống như khi đi khám bệnh và được bác sĩ kê thuốc. Nếu không uống, chúng ta sẽ không biết thuốc ấy có chữa khỏi bệnh hay không. Nếu uống, ít nhất chúng ta cũng biết thuốc có hiệu quả không. Nếu thuốc không hiệu quả, chúng ta có thể đề nghị bác sĩ đổi thuốc.

Lời dạy của Đức Phật cũng giống như thuốc chữa bệnh cho tâm, chữa căn bệnh khổ đau và luân hồi sinh tử, tức sự sinh, già, bệnh và chết của chúng ta.

Nếu đem lời Phật dạy ra học hỏi, suy xét, quán chiếu rồi thực hành, chúng ta sẽ nhận biết những kết quả xuất hiện.

Chúng ta không cần đợi đến khi chết mới biết lời Phật dạy có hiệu quả hay không, bởi Giáo pháp có thể được kiểm chứng ngay trong đời sống này, ngay trong kiếp sống hiện tại.

Khi làm điều thiện, giữ gìn giới luật và thực hành Pháp, chúng ta sẽ thấy hạnh phúc trong tâm tăng lên hay giảm đi như thế nào.

Càng thực hành Pháp, chúng ta càng bắt đầu nhìn thấy tâm: cái tâm đi luân hồi sinh tử, đã đến tái sinh và sẽ tiếp tục tái sinh trong tương lai.

Khi thực hành đến lúc nhìn thấy tâm, chúng ta sẽ không còn hoài nghi nghiệp có thật hay không, luân hồi sinh tử có thật hay không, bởi đã nhìn thấy điều ấy ngay nơi chính tâm mình.

Hiện nay, tâm đang ở cùng chúng ta, nhưng chúng ta lại không nhìn thấy tâm. Chúng ta chỉ nhìn thấy thân thể, mặc dù chính tâm đang nhận biết thân thể ấy. Tuy nhiên, tâm lại không thể tự nhìn thấy chính mình.

Điều này cũng giống như chúng ta không thể tự nhìn thấy khuôn mặt mình. Muốn nhìn thấy khuôn mặt, chúng ta phải nhờ đến một chiếc gương.

Muốn nhìn thấy tâm, chúng ta cũng phải nương vào việc thực hành Pháp, tức thực hành định (samādhi) và tuệ quán (vipassanā). Chỉ bằng cách ấy, chúng ta mới có thể nhìn thấy tâm.

Nếu thực hành, chúng ta có thể tin chắc rằng mình sẽ nhìn thấy tâm, giống như nhìn thấy khuôn mặt mình qua một chiếc gương.

Nếu không có gương, chúng ta sẽ không biết khuôn mặt mình trông như thế nào. Dù có người nói mình đẹp hay không đẹp, chúng ta cũng không thể tự biết, bởi không có gương để soi.

Cũng như vậy, chúng ta chưa nhìn thấy tâm, cái tâm sẽ tiếp tục đi luân hồi sinh tử, bởi chưa có chiếc gương soi chiếu tâm mình.

Chiếc gương ấy chính là Giáo pháp, là tấm gương soi lòng, soi tâm. Tấm gương này được hình thành thông qua việc thực hành Pháp, với tạo phước, bố thí và giữ gìn giới luật làm nền tảng hỗ trợ, giúp chúng ta tiến vào con đường tu tập.

Nếu chưa biết tạo phước, bố thí và giữ giới, việc ngồi thiền và tu tập tuệ quán sẽ rất khó khăn.

Điều này cũng giống như xây một ngôi nhà. Nếu không có cột trụ, chúng ta không thể xây nhà cao lên nhiều tầng.

Chẳng hạn, nếu giảng đường này không có những cột trụ chống đỡ trần và mái, công trình cũng không thể được xây dựng như hiện nay.

Cũng như vậy, việc thực hành Pháp để có tấm gương soi tâm, soi lòng, giúp chúng ta nhìn thấy tâm, cần có tạo phước, bố thí và giữ giới làm nền tảng hỗ trợ trước tiên.

Khi thường xuyên bố thí, tạo phước và giữ gìn giới luật, tâm sẽ dần sinh khởi niềm hoan hỷ đối với việc thực hành Pháp. Chúng ta sẽ muốn đến chùa, ở lại giữ giới trong ba ngày, năm ngày hoặc bảy ngày; muốn lễ Phật, tụng kinh, ngồi thiền và tu tập tuệ quán.

Qua đó, chúng ta thấy rõ sự thật của các pháp hữu vi và những hiện tượng đang diễn ra: chúng thực sự như thế nào, luân hồi sinh tử như thế nào và nghiệp như thế nào.

Đó là những điều cốt yếu của Phật giáo, những gì Đức Phật đã giảng dạy cho chúng ta.

Đức Phật đã nhìn thấy tâm mình, biết rõ chính tâm là cái đi tái sinh. Những gì khiến tâm phải tái sinh chính là phiền não, tham ái, si mê và vô minh.

Còn những gì giúp tâm không phải tiếp tục tái sinh chính là định và trí tuệ tuệ quán.

Vì vậy, chúng ta không nên hoài nghi lời Phật dạy, mà nên đem Giáo pháp ấy vào tâm, tiếp nhận và thực hành, để những lợi ích và an lạc tối thượng dần thành tựu trong tương lai.

Đó chính là giải thoát (vimutti), sự giải thoát khỏi mọi khổ đau.