Vì sao nhiều người cúng cô hồn vào mùng 2 và 16 âm lịch?

Hỏi: Gia đình tôi có lệ cúng cô hồn vào mùng 2 và 16 âm lịch hằng tháng, nhất là khi mở cửa hàng buôn bán. Vì sao lại chọn hai ngày này? Đây có phải quy định của đạo Phật không? Nếu quên cúng thì có bị quở trách, ảnh hưởng việc làm ăn không?

(Ngọc Lan, Thái Nguyên)

Đáp: Cúng cô hồn vào mùng 2 và 16 âm lịch là tập tục được một bộ phận người Việt duy trì, đặc biệt trong các gia đình kinh doanh. Theo quan niệm dân gian, lễ cúng hướng đến những người đã khuất không nơi nương tựa, không có thân nhân chăm lo hương khói. Trong tâm thức người cúng, bên cạnh lòng thương còn có mong muốn gia đình bình an, công việc thuận lợi. Tuy nhiên, cần phân biệt phong tục này với giáo lý Phật giáo.

Về lý do chọn hai ngày ấy, hiện có nhiều cách giải thích được truyền miệng. Một cách lý giải là mùng 1 và ngày rằm dành cho việc cúng gia tiên, thần linh; ngày kế tiếp dành phần bố thí cho những người khuất mặt ngoài quan hệ thân thuộc. Nhưng đây chỉ nên được xem là cách giải thích tập tục, chưa đủ căn cứ để khẳng định nguồn gốc lịch sử duy nhất. Không nên biến lời truyền miệng thành quy luật chắc chắn về thế giới sau khi chết.

Điều có thể xác định là mùng 2 và 16 đã trở thành những mốc sinh hoạt tín ngưỡng được nhiều gia đình truyền lại qua các thế hệ. Khi một việc được thực hiện đều đặn, con cháu thường tiếp nối vì kính trọng nếp nhà. Dẫu vậy, việc giữ phong tục vẫn cần đi cùng hiểu biết, tránh suy diễn rằng chỉ đúng hai ngày này người đã khuất mới được nhận lễ.

Trong Phật giáo, ý nghĩa gần gũi với tục cúng cô hồn là thí thực: bố thí thức ăn, đồng thời hướng tâm từ đến chúng sinh đang chịu khổ. Trong truyền thống nghi lễ Bắc tông, thí thực còn gắn với tụng kinh, khai thị, khuyến hướng chúng sinh nương tựa Tam bảo, chuyển hóa mê lầm. Trọng tâm của nghi lễ vì thế là lòng bi mẫn và sự thực hành bố thí.

Kinh Jāṇussoṇi, thuộc Tăng Chi Bộ, chương Mười pháp, bài 177, đề cập việc bố thí hướng đến thân nhân đã mất. Đức Phật giải thích sự thọ hưởng tùy thuộc cảnh giới tái sinh và điều kiện tương ứng; đồng thời khẳng định người bố thí vẫn có quả lành. Bài kinh không đặt ra lịch bắt buộc cúng vào mùng 2 và 16 hằng tháng. Vì vậy, không thể lấy hai ngày theo tập tục làm điều kiện quyết định phước báo.

Nếu gia đình muốn tiếp tục cúng, có thể thực hiện giản dị, phù hợp khả năng, ưu tiên lễ chay, tránh sát sinh để cầu an. Không cần vay mượn làm mâm lớn, đốt nhiều vàng mã hay chạy theo những lời quảng cáo nghi lễ “linh nghiệm”. Sau lễ nên thu dọn sạch sẽ, tránh phung phí thức ăn. Phần tiền tiết kiệm được có thể dành giúp người thiếu thốn, hỗ trợ một bữa cơm hoặc mua thuốc cho người bệnh.

Nếu lỡ quên cúng, cũng không nên hoảng sợ rồi quy mọi trục trặc cho việc thiếu lễ. Không có cơ sở để khẳng định quên một kỳ cúng sẽ khiến gia đình bị quở trách hay cửa hàng thất bát. Với người buôn bán, những việc cần chăm lo vẫn là chất lượng hàng hóa, sự trung thực, cách đối đãi với khách hàng và trách nhiệm với người làm.

Một phong tục được tiếp nối bằng lòng thương sẽ giúp con người rộng mở hơn. Mỗi kỳ cúng, hãy xem đó là dịp nhắc mình bớt tham, sống tử tế và chia sẻ. Khi ấy, ý nghĩa của lễ cúng được thể hiện trong chính cách chúng ta sống.

___________

* Thắc mắc cần giải đáp, hoan hỉ gửi về: info@phatgiao.org.vn