GHPGVN sau 45 năm: Kế thừa giá trị, đổi mới quản trị và hướng đến phát triển bền vững

Từ ngày thành lập năm 1981 đến nay, Giáo hội đã từng bước củng cố tổ chức, mở rộng hoạt động Phật sự, đóng góp vào đời sống văn hóa, tinh thần và an sinh xã hội, đồng thời tăng cường giao lưu, hợp tác Phật giáo quốc tế. Đại hội đại biểu Phật giáo toàn quốc lần thứ X là dấu mốc quan trọng, mở ra nhiệm kỳ mới với những yêu cầu và cơ hội phát triển trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn chuyển đổi sâu rộng.

45 năm xây dựng và phát triển

Sự ra đời của GHPGVN ngày 07/11/1981 tại chùa Quán Sứ, Hà Nội, là dấu mốc có ý nghĩa đặc biệt trong lịch sử Phật giáo Việt Nam hiện đại. Với sự tham gia của chín tổ chức, hệ phái Phật giáo, sự kiện thống nhất đã mở ra một thời kỳ mới, tạo nền tảng cho sự hòa hợp trong đa dạng truyền thống tu học và cùng chung lý tưởng phụng sự Đạo pháp, dân tộc.

Qua 45 năm, Giáo hội từng bước kiện toàn hệ thống tổ chức, củng cố sự đoàn kết giữa các hệ phái, phát triển công tác Tăng sự, giáo dục và đào tạo Tăng Ni, hoằng pháp, hướng dẫn Phật tử, văn hóa, nghiên cứu Phật học và đối ngoại quốc tế. Các hoạt động từ thiện, an sinh xã hội cũng ngày càng mở rộng, thể hiện tinh thần từ bi, nhập thế và đồng hành cùng cộng đồng.

Trong nhiệm kỳ IX, một số kết quả đáng chú ý được Báo cáo Đại hội ghi nhận gồm gần 65.000 Tăng Ni, khoảng 19.000 cơ sở tự viện; 47 Đại giới đàn với 18.819 giới tử thụ giới; tổng giá trị đóng góp cho công tác từ thiện, an sinh xã hội hơn 7.500 tỷ đồng. Đặc biệt, Đại lễ Vesak Liên hợp quốc năm 2025 tại Thành phố Hồ Chí Minh đã góp phần giới thiệu hình ảnh Phật giáo Việt Nam, văn hóa và con người Việt Nam đến bạn bè quốc tế.

Những thành tựu đó là kết quả của nhiều thế hệ Tăng Ni, Phật tử và sự đóng góp của các tổ chức, cá nhân trong suốt chặng đường phát triển. Đồng thời, đây cũng là nền tảng để Giáo hội tiếp tục nhìn nhận những yêu cầu mới, đổi mới phương thức hoạt động và nâng cao hiệu quả phụng sự trong giai đoạn tiếp theo.

Đại hội X và yêu cầu đổi mới trong nhiệm kỳ mới

Đại hội đại biểu Phật giáo toàn quốc lần thứ X, nhiệm kỳ 2026–2031, diễn ra trong bối cảnh chuyển đổi số, hội nhập quốc tế và những thay đổi nhanh chóng của môi trường truyền thông. Đây không chỉ là dịp tổng kết hoạt động Phật sự của nhiệm kỳ trước, mà còn là cơ hội xác lập định hướng phát triển phù hợp với điều kiện mới.

Phương châm hành động của nhiệm kỳ X là “Kỷ cương – Đổi mới – Hiệu lực – Hiệu quả”. Bốn nội dung này thể hiện mối liên hệ giữa nền tảng tổ chức, yêu cầu đổi mới phương thức hoạt động và mục tiêu nâng cao chất lượng thực thi Phật sự. Đáng chú ý, Báo cáo Đại hội cũng thẳng thắn nhìn nhận một số hạn chế trong công tác tổ chức, quản lý, điều hành, đào tạo nhân sự, kiểm tra, giám sát và đổi mới phương thức triển khai các chương trình Phật sự.

Với 12 nhiệm vụ trọng tâm được xác định cho nhiệm kỳ X, Giáo hội đặt ra yêu cầu vừa củng cố tổ chức, giữ gìn kỷ cương, vừa nâng cao năng lực quản trị, phát huy trí tuệ tập thể và đổi mới hoạt động theo hướng thiết thực. Điều này cho thấy định hướng phát triển không chỉ dừng ở việc duy trì các hoạt động truyền thống, mà còn hướng đến nâng cao năng lực thích ứng và hiệu quả vận hành của toàn hệ thống.

Quản trị, chuyển đổi số và phát huy nguồn lực trí thức

Chuyển đổi số đang tác động sâu rộng đến mọi lĩnh vực của đời sống. Đối với GHPGVN, đây không đơn thuần là việc ứng dụng công nghệ vào một số hoạt động riêng lẻ, mà cần được tiếp cận như một quá trình đổi mới phương thức quản trị, điều hành, truyền thông, hoằng pháp và kết nối cộng đồng.

Báo cáo Đại hội ghi nhận Giáo hội đã bước đầu xây dựng dữ liệu hồ sơ điện tử đối với Tăng Ni, tự viện; ứng dụng công nghệ trong giao ban, điều hành và tổ chức các hoạt động Phật sự. Trong công tác hoằng pháp, các nền tảng trực tuyến được sử dụng để truyền tải bài giảng, tổ chức khóa tu, lớp giáo lý; đồng thời đã có hoạt động lưu trữ tư liệu giảng dạy trên nền tảng số và đào tạo ứng dụng trí tuệ nhân tạo.

Trên cơ sở đó, phương hướng nhiệm kỳ X xác định chuyển đổi số là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, hướng đến xây dựng hệ thống dữ liệu thống nhất, phát triển nền tảng quản trị và điều hành số, tăng cường ứng dụng AI trong quản lý, hoằng pháp, giáo dục, nghiên cứu Phật học và truyền thông. Đây là định hướng có ý nghĩa quan trọng, nhưng hiệu quả thực hiện sẽ phụ thuộc vào khả năng chuẩn hóa dữ liệu, hoàn thiện quy trình, đào tạo nhân lực và bảo đảm an toàn thông tin.

Cùng với chuyển đổi số, quản trị truyền thông cần được quan tâm đúng mức. Môi trường mạng tạo điều kiện để giáo lý, thông tin Phật sự và các hoạt động thiện ích tiếp cận cộng đồng nhanh chóng hơn, nhưng cũng đặt ra yêu cầu về tính xác thực, sự thống nhất và khả năng xử lý thông tin. Vì vậy, việc kiện toàn hệ thống báo chí, truyền thông Phật giáo từ Trung ương đến địa phương, nâng cao năng lực chuyên môn và xây dựng cơ chế phối hợp là những nội dung cần được triển khai đồng bộ.

Một nguồn lực khác cần được phát huy là đội ngũ trí thức, chuyên gia, nhà nghiên cứu, doanh nhân và cư sĩ có chuyên môn. Nghị quyết và phương hướng nhiệm kỳ mới nhấn mạnh việc phát huy trí tuệ tập thể, trách nhiệm của các cấp Giáo hội và nguồn lực xã hội. Việc mở rộng kết nối, tiếp nhận sáng kiến và tạo cơ chế tham vấn phù hợp sẽ giúp Giáo hội có thêm góc nhìn đa chiều, tri thức chuyên môn và giải pháp thực tiễn cho các vấn đề phát triển.

Từ nghị quyết đến hành động thực chất

Sau Đại hội, điều có ý nghĩa quyết định là khả năng đưa các định hướng thành hành động cụ thể. Phương hướng nhiệm kỳ X đã đặt ra yêu cầu Hội đồng Trị sự cụ thể hóa Nghị quyết thành chương trình hành động toàn nhiệm kỳ; các Ban, Viện Trung ương và Ban Trị sự tỉnh, thành phố xây dựng kế hoạch hằng năm, xác định nhiệm vụ, đơn vị chủ trì, tiến độ và tiêu chí đánh giá rõ ràng.

Đây là bước quan trọng để bảo đảm các mục tiêu không chỉ dừng lại ở văn kiện, mà được triển khai bằng những hoạt động có kết quả cụ thể. Công tác kiểm tra, giám sát, sơ kết định kỳ và công khai kết quả trong phạm vi phù hợp cũng cần được chú trọng nhằm nâng cao trách nhiệm thực hiện.

Bên cạnh đó, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế phối hợp, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, phát huy vai trò của giới trí thức và doanh nhân Phật tử; đồng thời tạo điều kiện để các cá nhân, tổ chức và cộng đồng Phật tử đóng góp sáng kiến. Những ý kiến tham luận, đề xuất có giá trị cần được tiếp nhận, nghiên cứu và phản hồi phù hợp, qua đó phát huy ý nghĩa tham vấn và đóng góp của Đại hội.

Kỷ niệm 45 năm thành lập GHPGVN và tổ chức Đại hội X không chỉ là dịp nhìn lại những thành tựu đã đạt được, mà còn gợi mở trách nhiệm đối với chặng đường phía trước. Kế thừa truyền thống là nền tảng; đổi mới quản trị, thích ứng với công nghệ và phát huy nguồn lực xã hội là những yêu cầu cần thiết để GHPGVN tiếp tục phát triển.

Trong bối cảnh mới, sự phát triển bền vững của GHPGVN không chỉ được thể hiện qua quy mô tổ chức hay số lượng hoạt động, mà còn ở chất lượng quản trị, hiệu quả thực thi Phật sự và khả năng lan tỏa các giá trị tốt đẹp của Phật giáo trong đời sống. Đó cũng là hướng đi để những thành tựu của 45 năm tiếp tục được kế thừa và phát huy trong nhiệm kỳ mới.

Tác giả Hữu Nguyễn (ThS. Nguyễn Hữu Chót), chuyên gia tư vấn quản trị và truyền thông, giảng viên thỉnh giảng, cây bút cộng tác lâu năm của nhiều báo, tạp chí. Hiện ông sinh sống tại TP.HCM.