Chánh niệm mở đường đến an lạc chân thật

Nói đến an lạc của Niết-bàn, chúng ta chưa thể hình dung được đó là trạng thái như thế nào. Những gì chúng ta biết hiện nay chỉ là những dạng an lạc thô hơn.

Những ai từng thực hành định (samādhi), khiến tâm hội tụ, lắng đọng và trở nên tĩnh lặng, có thể nhận ra rằng khi tâm lắng xuống, an lạc sẽ sinh khởi.

Khi thuần thục trong việc thực hành định, có khả năng nhập các tầng thiền (jhāna) và kinh nghiệm niềm an lạc do định mang lại, chúng ta sẽ thấy niềm vui từ năm dục trưởng dưỡng rất thô tháo, bất tịnh và thấp kém hơn niềm an lạc của định.

An lạc do định mang lại có tính chất mát mẻ, thư thái và trong lành. Khi thực hành và kinh nghiệm được niềm an lạc này, chúng ta sẽ nhận ra dục lạc không còn có ý nghĩa đáng kể.

Nếu kinh nghiệm được an lạc của Niết-bàn, chúng ta sẽ thấy ngay cả an lạc của định cũng chưa phải chỗ nương tựa rốt ráo. Niềm an lạc ấy vẫn vô thường, không thể là nơi nương tựa bền vững.

Ở mỗi giai đoạn phát triển của chánh niệm và trí tuệ, cảm nhận của chúng ta sẽ thay đổi. Trước đây, chúng ta từng dính mắc vào niềm vui và sự an lạc. Nhưng khi tiếp xúc với sự giải thoát, chúng ta sẽ nhận ra ngay cả định cũng là một gánh nặng đối với tâm.

Tâm ở trong định vẫn còn mê lầm trong trạng thái “hữu” (bhava) của tiến trình duyên khởi. Khi nào còn hữu, khi ấy còn khổ. Hiện giờ chưa thấy được điều này cũng không sao; trước hết, hãy từng bước học hỏi về chính thân và tâm mình, quán sát chúng đúng như thật.

Nền tảng quan trọng cho sự thực hành ấy là chánh niệm. Chánh niệm cần được duy trì liên tục để chúng ta nhận biết thân và tâm như chúng đang là.

Chẳng hạn, ngay lúc này, đang làm việc gì thì biết rõ mình đang làm việc ấy. Tâm không phóng đi nơi khác, không thất niệm với những gì đang diễn ra.