Thế nào là chùa thiêng, chùa không thiêng?

Từ niềm tin ấy, có người không ngại đi hàng trăm cây số để dâng lễ, xin tài lộc, tình duyên hay mong giải trừ vận hạn. Nhưng dưới ánh sáng Phật pháp, sự linh thiêng của một ngôi chùa có thật sự được đo bằng mức độ ứng nghiệm những điều con người cầu xin?

Chùa trước hết là nơi thờ Phật, chư vị Bồ-tát, lưu giữ kinh điển và tạo môi trường cho Tăng Ni tu học, hướng dẫn Phật tử thực hành. Chùa cũng là không gian văn hóa, tâm linh của cộng đồng. Nơi ấy có thể trải qua hàng trăm năm lịch sử, gắn với hành trạng của các bậc cao tăng hoặc những sự kiện quan trọng. Chính chiều sâu lịch sử, đạo hạnh của người tu và niềm tin được bồi đắp qua nhiều thế hệ khiến một ngôi chùa được mọi người kính ngưỡng.

Tuy nhiên, chùa thiêng không có nghĩa là nơi con người có thể dùng lễ vật để đổi lấy điều mong muốn. Đức Phật không phải vị thần nắm giữ quyền ban phát tiền tài, chức vị hay tình duyên. Ngài là bậc giác ngộ, chỉ cho con người thấy nguyên nhân của khổ đau và con đường chuyển hóa. Nếu đến chùa chỉ để xin mà không chịu thay đổi suy nghĩ, lời nói và việc làm, ta vẫn chưa tiếp xúc được với giá trị sâu sắc của cửa Phật.

Nhiều lời đồn về “chùa thiêng” xuất phát từ những câu chuyện truyền miệng. Một người đến cầu nguyện, sau đó công việc thuận lợi nên cho rằng mình được phù hộ. Câu chuyện ấy tiếp tục được kể lại, trong khi nhiều người khác cầu mà không đạt mong muốn thường ít nhắc đến. Ta dễ ghi nhớ trường hợp trùng hợp với niềm tin sẵn có nhưng bỏ qua các nguyên nhân thực tế như sự cố gắng, điều kiện xã hội và những nhân duyên đã được tạo dựng trước đó.

Điều này không có nghĩa phải phủ nhận hoàn toàn giá trị của sự cầu nguyện. Khi thành tâm lễ Phật, tâm con người có thể lắng xuống, bớt hoảng loạn và khơi dậy niềm hy vọng. Nhờ bình tĩnh, ta nhìn vấn đề sáng rõ hơn, đưa ra quyết định đúng đắn hơn và có thêm sức mạnh vượt qua khó khăn. Sự chuyển biến ấy rất đáng quý, nhưng không nên vội diễn giải rằng một quyền lực huyền bí đã thay đổi luật nhân quả theo mong muốn riêng của ta.

Nếu hiểu “thiêng” là khả năng giúp con người thức tỉnh, thì một ngôi chùa thiêng chính là nơi khiến người tham biết dừng lại, người giận học cách bao dung, người đang tuyệt vọng tìm lại nghị lực sống. Sau khi bước ra khỏi cổng chùa, ta biết thương cha mẹ hơn, sống chân thành hơn và không làm điều tổn hại người khác. Sự linh thiêng lúc ấy không nằm trong hiện tượng kỳ lạ mà biểu hiện qua sự chuyển hóa của lòng người.

Chùa lớn chưa chắc thiêng hơn chùa nhỏ. Một ngôi cổ tự đông khách, kiến trúc nguy nga có giá trị riêng về lịch sử và nghệ thuật. Nhưng một mái chùa đơn sơ ở miền quê, nơi vị thầy sống thanh bần, chăm lo đời sống tinh thần cho dân làng, vẫn có thể là điểm tựa vô cùng quý báu. Sự trang nghiêm không phụ thuộc hoàn toàn vào quy mô, tượng Phật lớn hay số tiền khách thập phương cúng dường.

Cũng khó gọi một ngôi chùa là “không thiêng” chỉ vì cầu mãi chưa được. Có những điều ta mong muốn vốn không phù hợp với nhân quả hoặc có thể gây tổn thương người khác. Có người cầu trúng số nhưng không chịu lao động, cầu gia đình hòa thuận nhưng vẫn giữ tính nóng nảy, cầu sức khỏe mà tiếp tục sống thiếu điều độ. Không đạt được mong cầu đôi khi không phải vì chùa thiếu linh thiêng, mà vì ta chưa nhìn lại những nguyên nhân do chính mình tạo ra.

Điều đáng lo là tâm lý tìm chùa thiêng có thể bị lợi dụng để gieo rắc mê tín. Những lời quảng bá như cầu tài chắc chắn phát đạt, làm lễ sẽ xóa hết nghiệp hay đóng nhiều tiền sẽ được phước lớn đều cần được tiếp nhận tỉnh táo. Không ai có thể dùng một nghi lễ để xóa bỏ hoàn toàn hậu quả của hành vi bất thiện. Muốn chuyển nghiệp, con người phải biết nhận lỗi, dừng việc xấu, khắc phục hậu quả và kiên trì làm lành.

Khi đến bất kỳ ngôi chùa nào, người Phật tử nên giữ tâm cung kính, nhưng không mù quáng. Ta có thể lễ Phật, nghe pháp, tụng kinh, ngồi thiền, làm công quả và cúng dường tùy khả năng. Đồng thời, cần tìm hiểu giáo lý căn bản để phân biệt chánh tín với mê tín. Niềm tin đúng đắn giúp ta sống có trách nhiệm hơn, chứ không khiến ta phó thác đời mình cho sự ban ơn bên ngoài.

Một ngôi chùa thật sự trang nghiêm còn cần có đời sống tu học thanh tịnh, sinh hoạt đúng Chánh pháp, quản lý minh bạch và gắn bó lành mạnh với cộng đồng. Nơi đó không cổ súy sự sợ hãi, không biến tín ngưỡng thành mua bán và không lấy những điều huyền bí để lôi kéo con người. Chư Tăng Ni hướng dẫn Phật tử hiểu nhân quả, tự hoàn thiện mình và cùng góp phần giảm bớt khổ đau trong xã hội.

Vì vậy, không nên vội chia chùa thành nơi thiêng và không thiêng dựa trên lời đồn hoặc mức độ “cầu được”. Mỗi nơi có một lịch sử, nhân duyên và giá trị riêng. Nếu đến chùa mà tâm ta trở nên lương thiện, sáng suốt, bình an hơn thì nơi ấy đã rất thiêng. Còn nếu chỉ mải tìm phép màu mà không chịu sửa mình, dù đi qua bao nhiêu danh lam cổ tự, ta vẫn đứng bên ngoài cánh cửa giác ngộ.