Tại sao Bồ tát Địa Tạng lại hiện thân trong hình tướng người tu?

Đây không chỉ là cách tạo tượng của người đời sau. Trong Đại thừa Đại tập Địa Tạng Thập Luân Kinh, Đức Phật dạy rằng Bồ Tát Địa Tạng cùng các vị quyến thuộc dùng sức thần thông “hiện Thanh văn tượng” mà đến trước Đức Phật. Chính đoạn kinh này là một trong những cơ sở quan trọng hình thành nên hình tượng Địa Tạng trong dáng vẻ người xuất gia được lưu truyền rộng rãi về sau.

Hình tướng xuất gia trước hết biểu trưng cho tinh thần buông xả và con đường giải thoát. Bản nguyện của Bồ Tát Địa Tạng là đi vào những nơi chúng sanh chịu nhiều đau khổ để giáo hóa và dìu dắt họ thoát khỏi ác đạo. Muốn đưa người khác ra khỏi sự trói buộc của tham, sân, si thì chính mình phải biểu hiện con đường vượt thoát những trói buộc ấy. Vì vậy, chiếc áo của người tu trên thân Ngài như một lời nhắc rằng: muốn cứu khổ, trước hết phải biết buông bỏ; muốn dẫn người ra khỏi bóng tối, bản thân phải có ánh sáng của giới, định và tuệ.

Đức Địa Tạng đến địa ngục bằng nguyện lực, không phải bằng nghiệp lực

Đi cùng hình tướng ấy là tích trượng và minh châu. Tích trượng vốn gắn với đời sống của người xuất gia, trong hình tượng Địa Tạng lại biểu thị cho phương tiện giáo hóa, phá tan những chướng ngại trên con đường giải thoát. Minh châu tượng trưng cho ánh sáng trí tuệ soi vào nơi tối tăm của vô minh. Bởi vậy, “địa ngục” mà Bồ Tát muốn cứu chúng sanh thoát khỏi không chỉ gợi đến cảnh giới khổ đau sau khi chết, mà cũng nhắc chúng ta nhìn lại những ngục tù do tham lam, sân hận, si mê và nghiệp bất thiện đang tạo nên ngay trong chính tâm mình.

Điều đáng lưu ý là Bồ Tát không bị giới hạn trong một hình tướng cố định. Kinh Địa Tạng Bổn Nguyện kể về những đời quá khứ Ngài từng hiện thân làm vị vua, người nữ Bà-la-môn, người nữ Quang Mục… tùy nhân duyên mà phát đại nguyện cứu độ chúng sanh. Vì thế, hình tướng người xuất gia mà chúng ta thường thấy chính là một phương tiện biểu thị hạnh nguyện giải thoát và độ sanh của Ngài, chứ không phải hình tướng duy nhất của Bồ Tát.

Mỗi lần chiêm ngưỡng tôn tượng Bồ Tát Địa Tạng, vì vậy, người Phật tử không chỉ cầu Ngài cứu mình khỏi khổ đau mà còn phải học nơi Ngài tinh thần xuất ly và đại nguyện cứu khổ. Xuất ly không nhất thiết là ai cũng phải rời bỏ gia đình để xuất gia, mà trước hết là biết rời xa những điều bất thiện, bớt tham, bớt sân, bớt chấp trước và sống có trách nhiệm hơn với nghiệp mình tạo ra. Khi trong tâm bớt đi một phần vô minh, chính là cánh cửa của một “địa ngục” đã được mở; khi biết đem ánh sáng hiểu biết và lòng từ bi đến cho người khác, chúng ta đang từng bước học theo hạnh nguyện của Đức Địa Tạng.