Tại sao Phật giáo quan niệm cha mẹ là những "vị Phật sống"

Chữ hiếu bắt đầu từ những điều gần gũi

“Tu đâu cho bằng tu nhà/Thờ cha kính mẹ mới là đi tu” là câu nói giản dị nhưng đặt ra đạo lý căn bản: Trước khi tìm kiếm những giá trị cao xa, mỗi người cần biết yêu thương, kính trọng và làm tròn bổn phận với những người đã sinh thành, dưỡng dục mình.

Trong giáo lý Phật giáo, hiếu kính cha mẹ được xem là gốc của đạo. Bởi thế, cha mẹ thường được ví như những “vị Phật sống” gần gũi nhất trong cuộc đời mỗi người. Nếu Đức Phật lấy lòng từ bi để cứu khổ, thì cha mẹ cũng dành cho con tình thương gần như vô điều kiện, chấp nhận bao nhọc nhằn, hy sinh để nuôi dưỡng, chở che và dìu dắt con trưởng thành.

Theo Thượng tọa Thích Phước Lượng - Phó Viện trưởng Học viện Phật giáo Việt Nam tại TP.HCM, tinh thần của câu nói trên không trái với lời Phật dạy về đạo hiếu.

“Đức Phật dạy thờ cha kính mẹ như hai vị Phật sống. Vấn đề ở chỗ tu ở đâu cũng được, quan trọng là tâm ta tu như thế nào”, Thượng tọa Thích Phước Lượng chia sẻ.

Theo Thượng tọa, đối với người tại gia, báo hiếu trước hết thể hiện trong cách ứng xử hằng ngày với cha mẹ. Đó là sự chăm sóc, phụng dưỡng khi cha mẹ tuổi cao, sức yếu; là lời nói kính trọng, sự quan tâm và một đời sống có trách nhiệm để cha mẹ được an lòng.

Chữ hiếu vì thế không nhất thiết bắt đầu từ những điều lớn lao. Một cuộc điện thoại hỏi thăm, một bữa cơm quây quần, sự nhẫn nại khi cha mẹ già yếu hay việc con cái sống tử tế, không để cha mẹ phải phiền lòng cũng là những cách thiết thực để gìn giữ đạo hiếu.

Trong xã hội ngày nay, khi nhiều người trẻ phải học tập, làm việc xa gia đình, khoảng cách địa lý đôi khi khiến việc gần gũi, chăm sóc cha mẹ trở nên khó khăn hơn. Nhưng khoảng cách ấy không đồng nghĩa với sự xa cách trong tình cảm. Sự quan tâm thường xuyên, trách nhiệm với gia đình và cách sống khiến cha mẹ yên tâm vẫn là những biểu hiện cụ thể của lòng hiếu kính.

Mùa Vu Lan vì thế không chỉ là dịp để những người con nhớ về công ơn sinh thành, mà còn là cơ hội nhìn lại chính mình: Đã dành đủ thời gian cho cha mẹ chưa, đã biết lắng nghe khi cha mẹ cần sẻ chia hay chưa. Quan trọng hơn, cách sống của mình đã thực sự khiến cha mẹ yên tâm, an lòng hay chưa.

Thực hành chữ hiếu của những người đi tu

Có quan niệm cho rằng “tu nhà” mới là báo hiếu, còn rời gia đình xuất gia đồng nghĩa với không thể trực tiếp phụng dưỡng cha mẹ. Theo Thượng tọa Thích Phước Lượng, cách hiểu này chưa đầy đủ.

“Đi tu cũng có cách báo hiếu cha mẹ, chứ không phải đi tu là bỏ cha mẹ. Đi tu rồi chúng ta học hỏi giáo lý, sau đó đem Chánh pháp về giúp cha mẹ hiểu hơn về giáo lý đạo Phật”, Thượng tọa cho biết.

Nếu người tại gia thể hiện đạo hiếu bằng việc trực tiếp chăm sóc, phụng dưỡng cha mẹ, thì người xuất gia thực hành chữ hiếu thông qua quá trình nỗ lực tu học, tu dưỡng bản thân; đồng thời khuyên cha mẹ hướng thiện, tránh điều xấu, nuôi dưỡng đời sống tinh thần lành mạnh.

Vì vậy, giúp cha mẹ “bỏ ác làm lành”, phát tâm hướng về Tam bảo cũng là một hình thức báo hiếu có ý nghĩa sâu sắc trong quan niệm Phật giáo. Bởi bên cạnh việc chăm lo đời sống vật chất, người con còn mong cha mẹ có được đời sống tinh thần an vui, hướng thiện.

Nhìn từ tinh thần ấy, câu “Tu đâu cho bằng tu nhà” không có nghĩa là đặt việc tu tại gia và xuất gia ở hai phía đối lập. Dù sống đời cư sĩ hay chọn con đường xuất gia, điều quan trọng vẫn là cách mỗi người nuôi dưỡng lòng biết ơn và thực hành chữ hiếu.

Chữ hiếu không chỉ dành cho một ngày, hay chỉ mùa vu lan trong năm. Khi cha mẹ còn hiện hữu, sự kính trọng, yêu thương và cách sống khiến cha mẹ an lòng chính là sự báo hiếu thiết thực nhất. Bởi với mỗi người con, “hai vị Phật sống” gần gũi nhất đôi khi chính là cha và mẹ đang ở bên cạnh mình.