Phóng sinh sai cách có thể gây hại môi trường

Ngày 14/10, tọa đàm liên ngành “Phóng sinh trong đời sống đương đại - Từ lòng từ bi đến trách nhiệm sinh thái” diễn ra tại Trường Đại học Fulbright Việt Nam, với sự tham gia của các nhà nghiên cứu Phật học, văn hóa, sinh thái cùng giảng viên, sinh viên.

Tại chương trình, Thượng tọa, Tiến sĩ Thích Giác Hoàng, Ủy viên Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam, cho rằng phóng sinh cần được thực hiện trên nền tảng từ bi và trí tuệ, tránh những hành động xuất phát từ thiện tâm nhưng gây hậu quả ngoài mong muốn.

Theo Thượng tọa, giới không sát sinh là nền tảng đạo đức quan trọng của người Phật tử. Tuy nhiên, cần phân biệt tinh thần bất sát, cứu sinh trong giáo lý Phật giáo với những hình thức phóng sinh được thực hiện trong đời sống xã hội.

Việc đặt mua chim, cá hoặc các loài động vật để phóng sinh có thể tạo thêm nhu cầu săn bắt, giam giữ và buôn bán. Trong khi đó, thả động vật vào môi trường không phù hợp có nguy cơ gây tổn hại cho chính sinh vật được thả và hệ sinh thái tiếp nhận.

Thượng tọa khuyến khích phóng sinh tùy duyên, cứu giúp những sinh vật thực sự đang bị đe dọa bằng phương pháp phù hợp, đồng thời cân nhắc khả năng sinh tồn và tác động đến môi trường. Những hành động như ăn chay, hạn chế gây tổn hại đến chúng sinh, cứu hộ động vật đúng cách cũng góp phần nuôi dưỡng lòng từ bi.

Từ góc nhìn văn hóa, Tiến sĩ Nguyễn Nam, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Việt Nam thuộc Trường Đại học Fulbright Việt Nam, nhận định phóng sinh là vấn đề liên ngành, liên quan đến lịch sử, tín ngưỡng, tâm lý, kinh tế và môi trường.

Ông cho rằng cần xem xét toàn bộ quá trình trước, trong và sau nghi lễ. Khi nhu cầu mua động vật để phóng sinh gia tăng, thị trường có thể thúc đẩy hoạt động săn bắt, vận chuyển và giam giữ, khiến những sinh vật được mong muốn cứu giúp phải chịu thêm tổn thương.

Trong khi đó, Tiến sĩ Phạm Văn Thế, Trưởng nhóm nghiên cứu Quản lý sinh thái môi trường, Viện Tiên tiến Khoa học và Công nghệ, Trường Đại học Văn Lang, cảnh báo những rủi ro sinh thái từ hoạt động phóng sinh thiếu hiểu biết.

Theo ông, động vật bị nuôi nhốt, vận chuyển trong điều kiện không phù hợp có thể chịu thương tích, căng thẳng, thiếu oxy hoặc suy giảm khả năng sinh tồn. Khi được thả về tự nhiên, không phải cá thể nào cũng có thể thích nghi với môi trường mới.

Đặc biệt, việc thả các loài không phù hợp với sinh cảnh có thể ảnh hưởng đến sinh vật bản địa, làm mất cân bằng hệ sinh thái. Vì vậy, cứu hộ và thả động vật cần dựa trên hiểu biết về đặc tính loài, nguồn gốc, tình trạng sức khỏe và môi trường sống.

Tại phiên thảo luận, các diễn giả nhấn mạnh vai trò của giáo dục, pháp luật và sự phối hợp giữa tổ chức tôn giáo, giới nghiên cứu, cơ quan quản lý trong việc hướng dẫn cộng đồng thực hành phóng sinh đúng cách.

Thượng tọa Thích Giác Hoàng lưu ý không nên quy kết toàn bộ những vấn đề môi trường và suy giảm đa dạng sinh học cho một tôn giáo hay nghi lễ. Đây là trách nhiệm chung của xã hội, liên quan đến nhận thức, sinh kế, hoạt động khai thác tự nhiên và thực thi pháp luật.

Các diễn giả thống nhất rằng bảo vệ sự sống không nên chỉ dừng lại ở một nghi lễ. Lòng từ bi cần đi cùng hiểu biết khoa học và trách nhiệm sinh thái, để hành động cứu giúp động vật thực sự mang lại lợi ích, thay vì vô tình gây thêm tổn hại cho thiên nhiên.