Nguyên nhân Mật tông ngày càng phổ biến tại Việt Nam

Nguyên nhân phát triển và phổ cập của Mật tông

Có thể rút ra một số nguyên nhân khiến Mật tông ngày càng phổ biến trong đời sống xã hội của Phật tử tại Việt Nam.

1. Giao lưu quốc tế thuận lợi

Các bậc thầy, Lạt-ma từ các dòng truyền thừa Tây Tạng sang Việt Nam hoằng pháp ngày càng nhiều.

Trong 30 năm qua (từ 1992 đến nay), có 3 dòng truyền thừa lớn (Drukpa Kagyu, Drikung Kagyu, Sakya) hiện diện chính thức và ngày càng mở rộng cơ sở tại Việt Nam. Năm 1992 được xem là thời điểm đầu tiên Mật tông Tây Tạng có sự truyền thừa chính thức đến Việt Nam, do sự truyền dạy của Thượng tọa Thích Viên Thành, khi đó dòng Drukpa do Pháp vương Gyalwang Drukpa đời XII sáng lập bắt đầu du nhập mạnh mẽ.

Ngoài giáo phái Sakya, các giáo phái Phật giáo Tây Tạng khác như Drikung Kagyu, Drukpa Kagyu cũng thường xuyên đến Việt Nam một cách chính thức; như vậy có ít nhất 3 dòng lớn: Drukpa Kagyu, Drikung Kagyu, và Sakya.

Trong bối cảnh ấy, một khu du lịch tâm linh quy mô lớn theo dòng Drikung Kagyu mới được khánh thành ở tỉnh Lâm Đồng, cùng với nhiều chùa và trung tâm thiền định của Phật giáo Tây Tạng tại nhiều tỉnh thành trên cả nước. Có thể kể đến Tây Thiên bảo tháp Mạn đà la tại Vĩnh Phúc (cũ) nay là Phú Thọ, được xem là trung tâm hành trì mới của Mật tông.

Trước đầu những năm 2000, chưa có nhà sư Tây Tạng nào trực tiếp đến Việt Nam lập dòng truyền thừa; việc truyền bá chủ yếu qua các nhà sư Việt Nam thọ giới từ Tây Tạng. Đến năm 2007, chính quyền cho phép Gyalwang Drukpa - người đứng đầu dòng Drukpa Kagyu - đến thăm chính thức.

2. Phương pháp hành trì cụ thể

Các nghi thức cầu nguyện, trì chú, ấn khuyết và hình tướng Mạn-đà-la mang tính trực quan, giúp người tu dễ tập trung.

Trong đó, ba mật tương ưng (Tam mật du già) - cốt lõi của thực hành Mật tông. Thực hành tantra (nghi thức) là tạo thế cân bằng hòa điệu thân tâm, kết nối thân - khẩu - ý của hành giả với Tam mật của Phật. Sự gia trì Tam mật của Phật sẽ nhập vào Tam mật của hành giả - gọi là Tam mật tương ưng hay Tam mật du già.  Cụ thể của tam mật du già gồm ba yếu tố song hành: Thân: bắt ấn (mudra); Khẩu: trì chú (mantra); Ý: quán tưởng (visualization) hình tướng bổn tôn….

3. Mật tông phù  hợp tâm lý hiện đại

Cuộc sống áp lực khiến nhiều người tìm đến Mật tông như một liệu pháp tinh thần để giải tỏa căng thẳng và cầu sự an lạc.

Mật tông thực hành trải nghiệm trực tiếp, không chỉ lý thuyết. Mật tông dùng thân (ấn), khẩu (chú), ý (quán tưởng) cùng lúc; gần với cách các liệu pháp hiện đại như mindfulness, somatic therapy, trong đó nhấn mạnh quá trình thay đổi tâm lý bền vững cần đi qua cơ thể và giác quan, không chỉ tư duy.

Ngoài ra, pháp môn Mật tông quán tưởng như một dạng “hình dung có chủ đích”. Kỹ thuật quán tưởng bổn tôn trong Mật tông có điểm tương đồng với visualization trong tâm lý học thể thao hoặc trị liệu - dùng hình ảnh tinh thần để định hình trạng thái nội tâm mong muốn.

Nghi lễ Mật tông cũng tạo cấu trúc và cảm giác an toàn. Trong đời sống hiện đại nhiều bất định, một hệ thống nghi quỹ có trình tự rõ ràng (không đốt giai đoạn) có thể đáp ứng nhu cầu tâm lý về sự ổn định và ý nghĩa.

4. Sự hỗ trợ của công nghệ số tại Việt Nam

Thông tin, các bài kinh chú, video hướng dẫn tu tập dễ dàng lan tỏa trên Internet và mạng xã hội.

Hiện nay, công nghệ số đã kết nối với đạo sư ở xa. Nhiều vị Pháp vương, Rinpoche (như Gyalwang Drukpa) không thường trú ở Việt Nam. Video call, livestream lễ quán đỉnh hoặc giảng pháp giúp duy trì liên lạc giữa đạo sư và đệ tử Việt Nam giữa các lần viếng thăm trực tiếp.

Trên Facebook, Telegram xuất hiện nhiều nhóm cộng đồng kín phù hợp với tính chất “truyền riêng, không phổ biến đại chúng” của một số pháp tu Mật tông; công nghệ cho phép chia sẻ tài liệu, lịch tu tập trong phạm vi hạn chế hơn là công khai hoàn toàn.

Nhiều tổ chức, cá nhân Việt Nam đang nỗ lực số hóa kinh sách, nghi quỹ, giúp phổ biến các bản dịch tiếng Việt của nghi quỹ, thần chú mà trước đây chỉ lưu hành bản giấy hạn chế.