Khi di tích trở thành không gian văn hóa cộng đồng

Nơi sinh hoạt tín ngưỡng và duy trì các nghi lễ truyền thống
Theo thống kê, tỉnh Đắk Lắk hiện có 177 di tích được xếp hạng, gồm 5 di tích quốc gia đặc biệt, 39 di tích quốc gia và 133 di tích cấp tỉnh.

Cùng với đó, toàn tỉnh có 286 địa điểm nằm trong danh mục kiểm kê di tích lịch sử, văn hóa và danh lam thắng cảnh theo tiêu chí của Luật Di sản văn hóa.

Trong số đó, nhiều di sản là không gian sinh hoạt tín ngưỡng của cộng đồng, cũng là nơi duy trì các nghi lễ, lễ hội truyền thống.

Đình Lạc Giao tọa lạc giữa trung tâm phường Buôn Ma Thuột được xây dựng năm 1928, gắn với quá trình người Kinh đến vùng đất Tây Nguyên lập nghiệp.

Tên gọi Lạc Giao mang ý nghĩa về sự giao ước, chung sức, chung lòng giữa người Kinh với cộng đồng dân tộc tại chỗ trong quá trình xây dựng vùng đất mới.

Đây cũng là nơi ghi dấu nhiều sự kiện lịch sử quan trọng. Trong giai đoạn 1930-1945, người dân Lạc Giao từng che chở, nuôi giấu cán bộ cách mạng hoạt động tại Buôn Ma Thuột.

Sau Cách mạng Tháng Tám, đình là nơi Ủy ban Cách mạng Lâm thời thị xã Buôn Ma Thuột ra mắt và tổ chức hội họp. Ngày 18/3/1975, đình được chọn làm nơi ra mắt Ủy ban Quân quản thị xã Buôn Ma Thuột. Năm 1990, đình Lạc Giao được xếp hạng Di tích lịch sử cấp quốc gia.

Qua gần một thế kỷ, đình Lạc Giao đã trùng tu, tôn tạo, nhưng vẫn đảm bảo kiến trúc vốn có, vẻ cổ kính. Hiện nay, đình vẫn duy trì các hoạt động tín ngưỡng.

Hàng năm, đình tổ chức 4 lễ chính gồm tế xuân, tế thu, Giỗ Tổ Hùng Vương và lễ tưởng niệm 100 chiến sĩ Nam tiến cùng đồng bào tử nạn tại Buôn Ma Thuột.

Các nghi lễ là dịp để người dân dâng hương, cầu mong quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, sức khỏe và bình an. Đồng thời bày tỏ lòng tri ân đối với các bậc tiền nhân.

Theo bà Võ Thị Phượng, Giám đốc Bảo tàng Đắk Lắk, đình Lạc Giao vừa là điểm sinh hoạt tâm linh, vừa là địa chỉ tham quan, tìm hiểu lịch sử có giá trị giáo dục.

Việc duy trì các nghi lễ, trong đó có Giỗ Tổ Hùng Vương thể hiện chiều sâu văn hóa của cộng đồng người Việt trên vùng đất Tây Nguyên.

Đình Lạc Giao ngày nay là nơi diễn ra nhiều hoạt động quan trọng của tỉnh, trở thành không gian giao lưu văn hóa. Đồng thời là nơi giáo dục truyền thống cho các thế hệ.

Gắn bảo tồn với phát triển du lịch văn hóa

Không chỉ đình Lạc Giao, nhiều di tích gắn với tín ngưỡng đang được phát huy thông qua lễ hội và các hoạt động cộng đồng.

Tiêu biểu như Khu mộ và Đền thờ Lương Văn Chánh ở xã Phú Hòa 2. Đền thờ được xây dựng khoảng những năm 30 của thế kỷ XVII. Khu mộ và Đền thờ Lương Văn Chánh được xếp hạng Di tích lịch sử cấp quốc gia năm 1996.

Di tích là nơi người dân ghi nhớ vị công thần có công mở đất, chiêu tập lưu dân, tổ chức khai hoang, xây dựng xóm làng và bảo vệ Nhân dân từ nhiều thế kỷ trước.

Hàng năm, vào ngày 6/2 và 9/9 âm lịch, chính quyền địa phương cùng gia tộc họ Lương tổ chức ngày giỗ và lễ dâng hương. Hoạt động thu hút đông đảo người dân, du khách đến tưởng niệm, tìm hiểu lịch sử và thưởng thức nghệ thuật truyền thống.

Từ một hoạt động tâm linh, lễ hội trở thành dịp giáo dục đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, bồi đắp niềm tự hào về vùng đất. Từ đó, tạo thêm sức hút cho du lịch văn hóa địa phương.

Tương tự, các lăng thờ cá Ông, lễ hội cầu ngư của người dân ven biển cũng mang ý nghĩa tâm linh. Với cư dân ven biển, lễ hội là dịp cầu mong những chuyến biển bình an, đánh bắt thuận lợi. Đồng thời, duy trì các phong tục, nghi lễ và sinh hoạt văn hóa truyền thống.

Những hoạt động tín ngưỡng này đang dần trở thành sản phẩm du lịch văn hóa, du lịch tâm linh. Qua đó, du khách hiểu hơn về lịch sử, tín ngưỡng và đời sống của cộng đồng địa phương.

Bà Nguyễn Thụy Phương Hiếu – Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết: Với những di tích đồng thời là cơ sở tín ngưỡng, tôn giáo cần hài hòa giữa bảo tồn giá trị gốc của di sản. Đồng thời, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng chính đáng của Nhân dân.

Một ngôi đình, ngôi đền chỉ thực sự có sức sống khi vẫn có người tìm về, vẫn còn thực hành các nghi lễ, kể những câu chuyện lịch sử. Từ đó, di tích trở thành không gian văn hóa, giáo dục truyền thống, gắn kết cộng đồng và mở ra cơ hội phát triển du lịch.

Đánh thức giá trị di tích là việc gìn giữ một nghi lễ, bảo vệ một không gian thờ tự, kể lại một câu chuyện lịch sử, để những giá trị được trao truyền tiếp tục có chỗ đứng trong đời sống hôm nay.