Xá Vệ Thành - Thánh địa gắn với 24 mùa an cư của Đức Phật

Ấn Độ từ lâu được xem là miền đất của những lớp trầm tích văn hóa, tôn giáo và lịch sử lâu đời, nơi mỗi thánh tích đều gắn với những câu chuyện mang chiều sâu tâm linh riêng.

Trong hành trình tìm về cội nguồn Phật giáo, Xá Vệ Thành (Sravasti) là một điểm dừng đặc biệt, thu hút đông đảo Phật tử và du khách hành hương.

Nơi đây gắn liền với Tịnh xá Kỳ Viên (Jetavana), địa điểm Đức Phật từng lưu trú và an cư suốt 24 mùa hạ. Cũng tại vùng đất này, Ngài đã thuyết giảng nhiều bài pháp quan trọng, để lại dấu ấn sâu đậm trong lịch sử Phật giáo. Vì vậy, Xá Vệ không chỉ là một thánh tích đáng chiêm bái mà còn là nơi giúp người hành hương cảm nhận rõ hơn hành trình hoằng pháp của Đức Phật.

Vị trí: Phía Tây Bắc bang Uttar Pradesh, miền Bắc Ấn Độ (gần thị trấn Balrampur và bên bờ sông Rapti Tây)
Giờ mở cửa: 06:00 - 18:00 hàng ngày
Giá vé tham khảo: Miễn phí
Thời gian tham quan gợi ý: 1-2 tiếng

Xá Vệ Thành – Thánh địa gắn với những năm tháng hoằng pháp của Đức Phật

Trong khoảng 45 năm hoằng pháp, Đức Phật đã trải qua 24 mùa an cư tại Xá Vệ, trong đó có tới 19 mùa tại Tịnh xá Kỳ Viên (Jetavana). Con số này cho thấy vai trò đặc biệt của Sravasti trong quá trình truyền bá giáo pháp và hình thành đời sống tăng đoàn thời kỳ đầu.

Sahet là khu vực Tịnh xá Kỳ Viên, còn Mahet là phần thành Xá Vệ cổ nằm bên ngoài. Tại đây, nhiều dấu tích vẫn gợi nhắc về một trong những trung tâm Phật giáo quan trọng bậc nhất thời Đức Phật.

Kỳ Viên gắn liền với đại thí chủ Cấp Cô Độc (Anathapindika), người đã mua khu vườn của Thái tử Kỳ Đà để cúng dường làm nơi Đức Phật và chư tăng lưu trú. Tương truyền, ông đã trải vàng kín mặt đất để hoàn tất việc mua khu vườn này.

Nhiều bài kinh quan trọng trong Phật giáo được thuyết giảng tại Sravasti, đặc biệt ở Tịnh xá Kỳ Viên. Nơi đây cũng gắn với sự kiện Đại thần thông tại Xá Vệ, một chủ đề nổi tiếng trong văn học và nghệ thuật Phật giáo, góp phần làm nên vị thế linh thiêng của vùng đất này trong hành trình hành hương ngày nay.

Thành Xá Vệ qua các thời kỳ lịch sử

Xá Vệ trước thời Đức Phật

Theo một số tư liệu khảo cổ và truyền thống cổ, tên gọi Sravasti được cho là bắt nguồn từ vua Sravasta, người có công kiến lập thành phố từ rất sớm. Về sau, vùng đất này phát triển thành một trung tâm quan trọng ở miền Bắc Ấn Độ.

Xá Vệ thời Đức Phật

Vào thời Đức Phật tại thế, Xá Vệ là kinh đô của vương quốc Kosala, dưới sự trị vì của vua Pasenadi, tức vua Ba Tư Nặc. Đây cũng là một trong những nơi Đức Phật lưu trú lâu nhất trong hành trình hoằng pháp, đặc biệt tại Tịnh xá Kỳ Viên.

Xá Vệ sau thời Đức Phật

Sau khi Đức Phật nhập Niết bàn, Xá Vệ tiếp tục trải qua nhiều giai đoạn lịch sử dưới các triều đại lớn như Maurya, Sunga, Kushan, Gupta và thời vua Harsha. Qua mỗi thời kỳ, dấu ấn Phật giáo tại đây vẫn được duy trì và tiếp tục phát triển.

Sravasti từ thế kỷ XIX đến nay

Từ thế kỷ XIX, các cuộc khảo cổ và hoạt động trùng tu đã giúp nhiều dấu tích của Xá Vệ dần được nhận diện rõ hơn. Hiện nay, khu di tích chủ yếu gồm hai phần: Sahet, gắn với Tịnh xá Kỳ Viên, và Mahet, tương ứng với khu thành Xá Vệ cổ.

Ngày nay, Sravasti là điểm hành hương quan trọng trong hành trình tìm về những thánh tích gắn với cuộc đời Đức Phật, bên cạnh Lâm Tỳ Ni, Bồ Đề Đạo Tràng, Vườn Lộc Uyển và Câu Thi Na.

Những điểm chiêm bái nổi bật tại Xá Vệ Thành

Kỳ Viên Tịnh Xá (Jetavana Vihara)

Kỳ Viên Tịnh Xá là một trong những thánh tích quan trọng nhất tại Sravasti, gắn với quãng thời gian Đức Phật lưu trú và thuyết pháp qua nhiều mùa an cư. Trong kinh điển Phật giáo, địa danh này được nhắc đến rất nhiều và được xem là một trong những trung tâm sinh hoạt, tu học lớn của tăng đoàn thời bấy giờ.

Với lòng kính tín sâu sắc, ông đã dành nhiều tài sản để mua khu vườn của Thái tử Kỳ Đà, sau đó xây dựng tịnh xá cúng dường Đức Phật và chư tăng. Ngày nay, khu di tích vẫn còn nhiều nền móng, hành lang và dấu tích kiến trúc cổ, giúp người hành hương phần nào hình dung về không gian tu học từng tồn tại tại đây.

Hương Thất Gandhakuti

Trong khuôn viên Kỳ Viên, dấu tích Gandhakuti, thường được gọi là Hương Thất của Đức Phật, là một trong những điểm được nhiều Phật tử thành kính chiêm bái. Đây được tin là nơi Đức Phật từng nghỉ ngơi và lưu trú trong thời gian ở Kỳ Viên.

Công trình nguyên thủy được cho là làm bằng gỗ. Qua nhiều thế kỷ, kiến trúc đã thay đổi và dần bị hư hại. Ngày nay, phần còn lại chủ yếu là nền móng cùng những đoạn tường thấp bằng gạch và đá, song giá trị tâm linh của địa điểm vẫn được gìn giữ.

Kosambakuti và lối kinh hành

Không xa Gandhakuti là khu vực được xác định theo truyền thống là Kosambakuti, một tịnh thất khác được Cấp Cô Độc xây dựng để Đức Phật sử dụng trong thời gian tu tập và thiền định.

Tại đây còn có dấu tích của lối kinh hành cổ, nơi Đức Phật được cho là từng thực hành thiền hành. Không gian tuy chỉ còn lại nền gạch và dấu tích khảo cổ nhưng vẫn mang đến cảm giác tĩnh lặng, phù hợp với việc chiêm nghiệm và hành thiền.

Cây Bồ Đề Ananda

Từ cổng chính Kỳ Viên đi vào, du khách có thể bắt gặp cây Bồ Đề Ananda nằm bên lối đi và được bảo vệ cẩn thận. Theo truyền thống Phật giáo, cây được trồng theo lời thỉnh cầu của Tôn giả Ananda, nhằm tạo một biểu tượng để Phật tử có thể đảnh lễ khi Đức Phật vắng mặt.

Cây Bồ Đề mang ý nghĩa đặc biệt trong Phật giáo bởi gắn liền với sự kiện Đức Phật thành đạo dưới cội Bồ Đề tại Bodh Gaya. Ngày nay, khu vực quanh cây Ananda Bodhi là một trong những nơi Phật tử thường dừng lại tụng kinh, thiền định và cầu nguyện khi hành hương đến Kỳ Viên.

Dấu tích nhà Cấp Cô Độc

Gần khu vực Kỳ Viên còn có một nền kiến trúc cổ được truyền thống địa phương gắn với nhà của Cấp Cô Độc. Ông là một trong những cư sĩ hộ pháp tiêu biểu thời Đức Phật, nổi tiếng với lòng từ thiện và những đóng góp lớn cho tăng đoàn.

Những phần nền gạch còn lại ngày nay tuy không còn nguyên vẹn, nhưng vẫn giúp du khách liên tưởng đến câu chuyện về một vị đại thí chủ có ảnh hưởng sâu sắc đối với sự phát triển của Phật giáo thời kỳ đầu.

Giảng đường Lộc Mẫu

Một địa điểm khác gắn với Sravasti là Pubbarama, thường được biết đến với tên Giảng đường Lộc Mẫu, do nữ thí chủ Visakha cúng dường.

Theo truyền thống Phật giáo, Visakha là một nữ cư sĩ nổi tiếng về lòng kính tín và thường xuyên hỗ trợ Đức Phật cùng tăng đoàn. Bà đã dành một khu đất rộng để xây dựng nơi lưu trú, giảng pháp và tu học. Dù phần lớn công trình xưa đã không còn nguyên vẹn, địa danh này vẫn có ý nghĩa quan trọng trong lịch sử Phật giáo tại Xá Vệ.

Tháp Angulimala

Đối diện khu vực gắn với Cấp Cô Độc là di tích được truyền thống địa phương liên hệ với Tôn giả Angulimala, hay Vô Não.

Câu chuyện về Angulimala là một trong những điển tích nổi tiếng của Phật giáo. Từ một người lầm đường, ông đã được Đức Phật cảm hóa, từ bỏ bạo lực, xuất gia tu tập và về sau chứng đạt đạo quả. Vì vậy, di tích này thường được nhắc đến như biểu tượng cho sức mạnh của lòng từ bi và khả năng chuyển hóa con người.

Các tu viện Phật giáo quốc tế tại Sravasti

Bên cạnh hệ thống di tích cổ, Sravasti ngày nay còn có nhiều tu viện do các cộng đồng Phật giáo quốc tế xây dựng, trong đó nổi bật là tu viện Sri Lanka Nava Jetavana Vihara và Burmese Buddhist Temple của Phật giáo Myanmar.

Nava Jetavana Vihara gây ấn tượng với những bức tranh tái hiện các sự kiện quan trọng trong cuộc đời Đức Phật và không gian thờ tự trang nghiêm. Trong khi đó, tu viện Myanmar mang dấu ấn kiến trúc và đời sống tu học của Phật giáo Theravada.

Việc ghé thăm các tu viện này giúp hành trình tại Xá Vệ không chỉ dừng lại ở việc chiêm bái di tích cổ mà còn mở ra cơ hội tìm hiểu cách Phật giáo tiếp tục được gìn giữ và thực hành bởi nhiều cộng đồng trên thế giới.