Tiến sĩ 9X đưa mẹ đi đó đi đây...

Anh chia sẻ với Báo Giác Ngộ về chữ hiếu, sự hiện diện bên người thân và những bài học từ mẹ theo mình đến giảng đường quốc tế.

Sinh năm 1992, TS.Phạm Xuân Quyết có nhiều năm học tập, làm việc ở nước ngoài. Giữa những thành tựu học thuật và trải nghiệm qua nhiều nền văn hóa, anh vẫn dành một vị trí đặc biệt cho mẹ - người đã cùng gia đình đi qua những biến cố lớn.

Đưa mẹ đi để cùng ngắm nhìn thế giới

Trước tuổi 30, anh đã đến 40 quốc gia. Nhưng anh còn có một hành trình riêng: đưa mẹ đi du lịch. Mong muốn ấy bắt đầu từ đâu?

- TS.Phạm Xuân Quyết: Đến nay, điều khiến tôi hạnh phúc hơn cả là đã được cùng mẹ khám phá 9 quốc gia. Tôi hy vọng con số ấy sẽ tiếp tục tăng.

Tôi sang Anh du học năm 2010, sau khi tốt nghiệp trung học phổ thông. Năm 2011, bố tôi qua đời. Đó là biến cố lớn nhất khi tôi còn quá trẻ. Sau đó, tôi chuyển sang Malaysia, học tại Đại học Sunway từ năm 2011 đến 2014. Sự ra đi của bố khiến tôi hiểu: chúng ta có thể lập kế hoạch cho tương lai nhưng không biết chắc còn bao nhiêu thời gian bên người thân.

Ban đầu, tôi đi để khám phá những miền đất mới, mở rộng kiến thức và trải nghiệm. Càng đi nhiều, tôi càng nhận ra cảnh đẹp rồi cũng trở thành ký ức; điều làm ký ức có ý nghĩa là người cùng mình trải qua. Tôi muốn mẹ có những trải nghiệm mà trước đây, khi bận rộn chăm lo gia đình, mẹ chưa từng nghĩ sẽ dành cho bản thân.

Hạnh phúc không nhất thiết ở một địa danh nổi tiếng. Đó là những niềm vui bình dị khi đồng hành cùng mẹ. Có lúc tôi không còn nhìn cảnh vật bằng đôi mắt của người thích khám phá, mà nhìn qua niềm vui của mẹ. Trước kia, tôi tự hào đã đi nhiều nước, giờ tôi hạnh phúc hơn khi có thể nói mẹ đã cùng đi trong những chuyến ấy. Thế giới rất rộng lớn, nhưng thế giới của tôi đôi khi lại thu bé trong hình bóng của mẹ.

Xuân Quyết và mẹ trong ngày tốt nghiệp tiến sĩ - Ảnh: NVCC

Sống xa nhà nhiều năm, anh nhận ra điều gì về nhu cầu tinh thần của mẹ và về quan niệm chu cấp vật chất là đã tròn chữ hiếu?

- Tôi rời Việt Nam năm 18 tuổi. Sau đó, tôi học tập, làm việc giữa nhiều môi trường; từ năm 2024, tôi là giảng viên Đại học Sunway ở Malaysia. Phần lớn cuộc đời trưởng thành của tôi gắn với những chuyến đi và mục tiêu nghề nghiệp, còn mẹ vẫn dõi theo từ quê nhà.

Khi trẻ, chúng ta thường nghĩ học giỏi, có việc tốt, thu nhập ổn định và chu cấp đầy đủ cho cha mẹ là cách báo hiếu thiết thực. Tôi không cho rằng điều đó sai, nhưng chưa đủ. Cha mẹ không chỉ cần cuộc sống đủ đầy, mà còn cần được hiện diện trong cuộc sống của con cái.

Những chuyến đi cho chúng tôi dịp trò chuyện, quan sát, lắng nghe nhau. Tôi hiểu rằng mẹ không nhất thiết cần quà đắt tiền hay hành trình xa hoa; mẹ cần con dành thời gian, hỏi han những điều nhỏ bé. Chúng ta thường mong cha mẹ thông cảm cho sự bận rộn của mình, nhưng ít khi hỏi mình đã hiểu nỗi niềm của cha mẹ hay chưa.

Sau những mất mát, tôi thấy mẹ cũng có khoảng trống và lo lắng không phải lúc nào nói ra. Mẹ thường giữ lại để con khỏi bận tâm. Đưa mẹ đi, với tôi, là tạo thêm kỷ niệm chung và khẳng định rằng dù đã trưởng thành, mẹ vẫn ở trong cuộc sống của con. Khi còn nhỏ, ta cần cha mẹ nắm tay khám phá thế giới; khi trưởng thành, nếu có thể, hãy nắm tay cha mẹ khám phá thế giới thêm lần nữa.

Chữ hiếu là sống để mẹ an lòng

Là Phật tử, anh thực hành Phật pháp và hiểu về chữ hiếu như thế nào sau biến cố gia đình?

- Với tôi, Phật pháp không chỉ ở lời kinh hay nghi lễ mà còn ở cách sống, suy nghĩ và đối đãi với người khác mỗi ngày. Tôi nhìn nhận Phật giáo có tinh thần khoa học sâu sắc. Biến cố từ thời trẻ khiến tôi thấm thía giáo lý vô thường, nhân duyên và lòng biết ơn.

Vô thường nhắc rằng không điều gì tồn tại mãi, kể cả người thân yêu. Tôi không xem đó là lời nhắc bi quan, mà là lý do để trân trọng hiện tại. Chúng ta hay hẹn khi nào thành công, kiếm nhiều tiền hoặc bớt bận sẽ chăm lo cha mẹ. Nhưng cuộc sống không phải lúc nào cũng diễn ra theo kế hoạch.

Chữ hiếu không chỉ là phụng dưỡng vật chất, mà còn giúp cha mẹ an vui, được chăm sóc thể chất lẫn tinh thần. Một người con có thể chu cấp đầy đủ, nhưng cha mẹ vẫn cô đơn hoặc thiếu sẻ chia thì có lẽ chữ hiếu chưa trọn vẹn.

Tôi không nghĩ phải đưa cha mẹ đi nhiều nước mới là báo hiếu. Có người đưa mẹ đi chùa, có người cùng ăn một bữa cơm, hay lắng nghe câu chuyện mẹ đã kể nhiều lần. Giá trị không nằm ở số tiền mà ở tình thương và sự chân thành. Tôi cố gắng sống biết ơn, tử tế, hạn chế làm tổn thương người khác. Một cách báo hiếu quan trọng là sống sao cho cha mẹ an tâm: sống đàng hoàng, có đạo đức, biết thương người và góp điều tốt đẹp cho xã hội.

Bài học quan trọng nhất mẹ truyền cho anh là gì? Anh mang điều ấy vào công việc giảng dạy, nghiên cứu ra sao?

- Đó là sự tử tế và lòng biết ơn. Đi qua nhiều quốc gia, tiếp xúc với những quan niệm sống khác nhau, tôi càng thấy những giá trị cốt lõi tạo nên nhân cách thường bắt nguồn từ gia đình. Từ năm 2011, tôi càng trân trọng sự hy sinh, kiên cường và tình thương của mẹ. Không phải bài học nào cũng dạy bằng lời; cách cha mẹ vượt khó và đối đãi với người khác có khi là bài học sâu sắc nhất.

Tôi dạy sinh viên đến từ nhiều nền văn hóa. Giáo dục không chỉ truyền kiến thức mà còn góp phần hình thành thái độ, nhân cách. Trong lĩnh vực du lịch, khách sạn, có thể dạy quy trình phục vụ hay vận hành doanh nghiệp, nhưng người làm nghề có tâm còn cần sự đồng cảm, tôn trọng con người và hiểu giá trị phục vụ.

Trong nghiên cứu cũng vậy, thành tựu không chỉ là số công trình hay học vị, mà là giá trị tri thức đem lại cho xã hội. Tôi biết ơn gia đình, thầy cô, đồng nghiệp, sinh viên, bởi không ai thành công hoàn toàn một mình. Tôi mong học trò nhớ tinh thần sống tử tế, tôn trọng khác biệt và trách nhiệm với cộng đồng. Mẹ cho tôi nền tảng làm người; giáo dục giúp tôi phát triển; nghề giáo cho tôi cơ hội lan tỏa những giá trị ấy.

Anh muốn nhắn gửi điều gì đến người trẻ đang mải mê với thành tựu riêng? Và nếu được nói với mẹ một điều từ đáy lòng, anh sẽ nói gì?

- Tôi ủng hộ người trẻ dám theo đuổi ước mơ, bước ra khỏi vùng an toàn. Tôi cũng đã dành nhiều năm học và sống xa nhà, hiểu thành tựu đòi hỏi thời gian, công sức, đôi khi cả những khoảng cách với gia đình. Nhưng đừng đợi có tất cả mới dành thời gian cho cha mẹ. Trong khi ta lớn lên và tiến về phía trước, cha mẹ cũng già đi từng ngày.

Khi nhỏ, ta mong thời gian trôi nhanh để trưởng thành. Đến lúc trưởng thành, đôi khi lại mong nó chậm đi để có thêm ngày bên cha mẹ. Bố tôi mất đã 15 năm, dù trải qua bao cột mốc, tôi cũng không thể quay lại có thêm một ngày bên bố. Bởi vậy, tôi càng trân trọng từng cơ hội được ở bên mẹ.

Người trẻ không nhất thiết phải chọn giữa thành công và gia đình. Có điều kiện thì đưa cha mẹ đi nơi họ ao ước, chưa có thì bắt đầu từ bữa cơm, cuộc gọi, chuyến về quê hoặc một ngày dành trọn cho gia đình. Đừng xem những điều ấy là việc lúc nào cũng làm được, vì có những điều mất rồi không thể lấy lại.

Nếu được nói với mẹ, tôi muốn nói: “Mẹ ơi, con cảm ơn mẹ vì những hy sinh thầm lặng, vì đã luôn ở bên con qua biến cố. Con đi rất xa, có những thành tựu nhất định, nhưng càng trưởng thành càng hiểu không gì quý hơn gia đình. Con tiếc không thể đưa bố cùng khám phá thế giới, nhưng biết ơn vì hôm nay vẫn còn mẹ để tạo thêm kỷ niệm. Con chỉ mong mẹ khỏe mạnh, bình an, để hai mẹ con còn tiếp tục đồng hành. Dù đi bao xa, trở thành ai, được làm con của mẹ vẫn là một trong những may mắn, hạnh phúc nhất đời con”.

Sau tất cả, tôi nhận ra hạnh phúc nhất không phải có bao nhiêu dấu mộc trong hộ chiếu, mà là vẫn còn mẹ để thương yêu, để trở về và cùng bước tiếp.

Cảm ơn anh về cuộc trò chuyện!