Thi tốt nghiệp THPT: Đề thi Văn đầy ẩn dụ triết lý Phật giáo

Đầu tiên, triết lý Vô thường được nhắc đến thật khẽ khàng nhưng rõ ràng và đầy hoài niệm qua từng giai đoạn, từ những ngày xuân, những buổi trưa hè, những chiều thu và cuối cùng là rụng rơi vào một ngày gió bấc. Một vòng đời của chiếc lá cũng là một vòng đời của con người. Vô thường là luôn luôn biến chuyển và đổi thay. Từ một chồi non bé nhỏ ngày nào còn háo hức đợi mưa xuân, đến chiếc lá xanh khoe mình rỡ ràng dưới nắng hạ, che mát cho bao kẻ đi đường, đến sắc thu vàng làm tăng vẻ diễm tình cho những đôi hứa hẹn, rồi đến một ngày khi gió bấc về, chiếc lá ấy đã già và nhẹ nhàng buông tay khỏi chiếc càng đã từng thương, từng gắn bó.

Vô thường không chỉ để nói về cái chết hay sự mất đi của một điều từng hiện hữu. Vô thường là luôn luôn thay đổi. Đó là tính chất vốn dĩ của mọi thứ trên đời. Em nghĩ xem, có cái gì là mãi mãi không bao giờ đổi thay? Có thứ gì mà giữ nguyên được dáng vẻ ban đầu? Có thứ gì mà trường tồn bất diệt?

Nhưng người ta cứ nhìn vô thường với một con mắt bi quan mà quên rằng vô thường đã dạy cho chúng ta những bài học thật đẹp. Vô thường có thể cho em biết rằng chẳng có truân chuyên nào là cố định, nó sẽ tươi sáng ở ngày mai. Nhưng chính Vô thường cũng nhắc cho em nhớ rằng, những thứ em đang hạnh phúc và tự hào một ngày không xa cũng sẽ là dĩ vãng. Hôm nay em đang đứng trên đỉnh vinh quang nhưng sẽ có lúc em phải nhường ánh sáng đó cho một người kế tiếp. Hôm nay mọi thứ rất đủ đầy nhưng sẽ có lúc phải vơi đi. Hôm nay em khỏe mạnh nhưng có lúc sẽ ốm đau. Thứ em sở hữu hôm nay nhưng ngày mai sẽ về tay người khác. Hôm nay họ bình an nhưng biết đâu ngày mai lại lặng lẽ chôn mình ở dưới cát. Hôm nay người ta nói thương em nhưng chắc gì ngày mai lòng họ còn son sắt?

Thứ hai đó là sự cống hiến cho cuộc đời. Dù khi chỉ mới là một chồi non đến tận lúc ngả vàng, chiếc lá ấy vẫn âm thầm cống hiến cho cuộc đời chưa bao giờ ngơi nghỉ. Người ta cứ ngỡ rằng, khi chiếc lá ấy trở về với đất mẹ, thì mọi thứ từ đây cũng chấm dứt. Nhưng đâu ngờ, vào một buổi tối âm u, một đứa bé âm thầm đi gom những chiếc lá khô vào bao tải, đem về nhà. Chiếc lá tự hỏi mình sẽ đi đâu về đâu. Đến khi chú bé ấy vốc từng nắm lá khô vào bếp lửa, bắt một nồi cơm. Chiếc lá ấy đã thốt lên ‘à, à, vậy chứ, vậy chứ’, khi ở trong cái dáng vẻ cuối cùng của một lần hiện hữu, chiếc lá ấy vẫn được một lần rực rỡ cuối cùng, bùng lên thành một ngọn lửa để hạt gạo thành cơm, âm thầm hiện diện ở mâm cơm đợi mẹ về. Giả sử tối đó, cậu bé không đi gom lại những chiếc lá già cỗi kia, thì một ngày nào đó, khi chiếc lá hòa vào trong đất mẹ, nó vẫn âm thầm trở thành nguồn dinh dưỡng tiếp tục ấp ủ những mầm non kế tiếp.

Đến chiếc lá còn cống hiến cho cuộc đời đến tận giây phút cuối cùng, không hề hổ danh cho một lần hiện hữu. Vậy em, người từng lớn lên với Đất nước bình yên, bầu không khí trong lành, chiếc áo đẹp ấm thân và những bữa cơm chưa một lần đòi hỏi, em sẽ làm gì để gửi lại cuộc đời đây? Đâu cần phải dời non lấp bể, xoay chuyển thế giới như Steve Jobs, Mark Zuckerberg hay Elon Musk, em chỉ cần là chính em ở một phiên bản em muốn trở thành nhất, dâng hiến bằng những gì bàn tay em có thể. Em không cần phải rực rỡ như lá trà giá trị ngất ngưỡng trong những chiếc ấm tử sa, em cũng không cần phải kiêu sa nhưng những chùm lá bạc, khoe vẻ lung linh khi dạ tiệc lên đèn. Em hãy là chính em, chiếc lá bình thường góp phần cho mùa xuân rạng rỡ, thêm chút màu lãng mạn cho những buổi cầu hôn, và đôi khi là ẩn mình đâu đó sau những mâm cơm chiều chạng vạng. Bác Tố Hữu cũng đồng ý như vậy mà, ‘Sống là cho đâu chỉ nhận riêng mình’.

Cuối cùng, lý nhân duyên của Phật giáo lại được nhắc đến trong bài thơ. Nhân duyên cho em hiểu rằng trên đời này không có gì tồn tại một mình, chúng ta đều đang hiện hữu nhờ vào vô vàn sự hiện hữu khác. Nhìn vào một chiếc lá, em thấy một chồi non đang tò mò ẩn mình dưới đất, em thấy cơn mưa đêm tưới táp những hàng cây, em thấy ánh nắng vàng cả những màn sương mai đang phủ mình trên lá, em thấy bác nông phu đang bón phân hàng ngày dưới gốc. Tất cả những cái đó cùng tạo nên và hiện diện trong một chiếc lá.

Ngay cả chính chiếc lá đó cũng là một cái duyên tạo nên một sự hiện diện khác, có thể là duyên đang tạo nên cái bánh mẹ mua lúc đi chợ về, cũng có thể là một cái duyên đang nằm lẫn đâu đó trong nồi nước xông của mẹ, và cũng là một cái duyên góp vào để nấu được nồi cơm. Chúng ta tồn tại là do sự âm thầm giúp đỡ và góp duyên của rất nhiều người. Làm gì có ai tự đứng một mình chơ vơ giữa cuộc đời này đâu chứ. Chúng ta đang âm thầm nhận và nhận trong từng giây từng phút, nhận đến tận hơi thở cuối cùng.

Vậy nên, bài thơ dù nói lên triết lý Vô thường hay Nhân duyên, cũng muốn nhắc em một điều, dù em là chiếc lá vô danh trong rừng sâu thăm thẳm, dù em là ngọn cỏ mong manh giữa bãi đá ven đường, hay em là chiếc lá tùng uy nghiêm khép mình bên lăng Bác, hãy trả ơn đời khi em còn có thể. Em còn trẻ nhưng em cũng sẽ già. Em từng bắt đầu thì sẽ có kết thúc. Nhưng đến tận lúc kết thúc một vòng tròn sinh diệt ấy, em vẫn chưa trả được chút gì cho cuộc đời, có phải tiếc không em? Như chiếc lá trong bài thơ kia đã reo mừng khi được cháy lên một lần cuối cùng đun sôi nồi cơm chín.

‘Ta nhập vào bài ca, một nốt trầm lặng lẽ’. Rực rỡ là như vậy, phải không em?