Nhị tổ Trúc Lâm thiền phái Pháp Loa: Người hệ thống hóa và mở rộng Trúc Lâm

Thân thế và cơ duyên xuất gia

Pháp Loa tên thật là Đồng Kiên Cương, sinh năm 1284 tại làng Cửu La (Nam Định). Tương truyền trước khi sinh ông, mẹ ông đã sinh liền tám người con gái nên có ý định phá thai khi mang thai lần này, nhưng đều không thành, vì vậy khi ông chào đời, gia đình mừng rỡ đặt tên là Kiên Cương. Từ nhỏ ông đã có thiên tư khác thường, không nói lời ác, không thích ăn thịt cá.

Dù xuất thân dân dã, ít được học hành bài bản, ông tự mình đọc kinh Thủ Lăng Nghiêm và nghiền ngẫm nhiều lần cho đến khi có chỗ ngộ nhập. Từ đó, ông tìm đến thân cận với Điều Ngự Giác Hoàng Trần Nhân Tông, được thu nhận làm đệ tử và ban pháp hiệu Pháp Loa, hiệu là Thiện Lai.

Kế thừa ngôi vị Nhị tổ Trúc Lâm

Năm 1308, khi mới 24 tuổi, Pháp Loa được Trần Nhân Tông truyền y bát, chính thức trở thành Đệ nhị Tổ Thiền phái Trúc Lâm. Việc trao quyền này cho một người còn rất trẻ cho thấy tầm nhìn sâu sắc của Sơ tổ trong việc chọn người kế vị. Năm 1318, ông được vua Trần Anh Tông phong làm Quốc sư, đồng thời được ban các tôn hiệu Phổ Tuệ Minh Giác, Tịnh Trí Đại Tôn Giả.

Khái quát về Sơ tổ Thiền phái Trúc Lâm Trần Nhân Tông

Sự nghiệp hoằng pháp đồ sộ

Trong 22 năm lãnh đạo Giáo hội Trúc Lâm, Pháp Loa đã để lại một khối lượng công đức Phật sự khổng lồ:

- Đúc hơn 1.300 tượng Phật lớn nhỏ

- Xây dựng 2 ngôi đại già lam, 5 ngọn tháp

- Lập hơn 200 sở Tăng đường

- Độ hơn 15.000 Tăng Ni xuất gia

- Cho khắc in một bộ Đại Tạng Kinh hoàn chỉnh

- Đào tạo hơn 3.000 đệ tử đắc pháp, trong đó có 6 vị trở thành đại pháp sư.

Ông cũng để lại nhiều trước tác quan trọng như Đoạn Sách Lục, Tham Thiền Chỉ Yếu, Kim Cương Đạo Tràng Đà La Ni Kinh, Tán Pháp Hoa Kinh Khoa Số, Bát Nhã Tâm Kinh Khoa, cùng một bài kệ thị tịch để lại trước khi viên tịch.

Nếu Trần Nhân Tông là người đặt nền móng tư tưởng, thì Pháp Loa chính là người biến Trúc Lâm từ một dòng thiền còn non trẻ thành một hệ thống Giáo hội quy củ, có tổ chức, có quy mô hoằng pháp rộng khắp cả nước.

Đánh giá và di sản

Tiến sĩ Thích Thanh Nhiễu, Phó Chủ tịch Thường trực Giáo hội Phật giáo Việt Nam, từng nhận định Pháp Loa là một ánh sao sáng trên bầu trời Thiền Trúc Lâm đời Trần, một bậc chân tu không ngừng hoạt động hết mình vì Phật pháp. Giới nghiên cứu cũng ghi nhận rằng dù chỉ trụ thế 47 năm với 26 năm tu đạo và hành đạo, ông đã kế thừa trọn vẹn sự nghiệp mà Sơ tổ tạo lập, đưa Phật giáo Trúc Lâm phát triển lên một tầm cao mới cả về học thuật lẫn thực hành.

Ông viên tịch năm 1330, để lại tháp Viên Thông làm nơi lưu dấu, cùng một di sản đồ sộ vẫn còn ảnh hưởng đến Phật giáo Việt Nam gần 700 năm sau.