Người thầy tâm linh lớn nhất của đời tôi

Nhưng với cuộc đời tôi, Thiền sư Thích Nhất Hạnh là người thầy tâm linh vĩ đại nhất. Cho đến tận bây giờ, tôi vẫn nghĩ, cuộc gặp gỡ với Thầy trong chuyến hoằng dương đạo Phật dọc nước Mỹ vào tháng 9/2013 là một trong những bước ngoặt lớn nhất của đời mình.

Ngày ấy, sau 20 năm tiếp xúc, làm việc với các nhà ngoại cảm nổi tiếng với mong muốn nghiên cứu, khám phá thế giới tâm linh, có nhiều điều tôi đã thấy, đã ngộ. Song có những câu hỏi lớn cho mình, cho gia đình mình, cho dân tộc mình, các nhà ngoại cảm đã không trả lời được, không giải quyết được. Ví như còn đó mấy trăm ngàn hài cốt đang còn vùi xác thân đâu đó trong rừng sâu, núi thẳm. Ngày ngày, vẫn còn hàng ngàn người mẹ, người vợ, người con đau đáu, khắc khoải, để rồi bằng mọi cách đi tìm hài cốt của chồng, con mình. Những cuộc đi tìm ấy vô cùng gian nan và tốn kém. Và xin nói thật, rất nhiều hài cốt sẽ không bao giờ tìm được nữa. Vì có những người trúng bom, trúng đạn, thân xác tan thành trăm mảnh. Có những người được đồng đội tận tay chôn cất. Nhưng trong chiến tranh, chôn nông, chôn sơ sài. Đêm, hổ báo đào bới ăn mất xác còn đâu. Nhiều người thân xác chìm dưới sông, suối. Sau mấy chục năm, da thịt đã tan thành đất cát còn đâu. Và ngay cả những người may mắn tìm được hài cốt, hàng năm, vào ngày giỗ Tết, người thân vẫn khóc thương. Làm thế nào để xoa dịu, chuyển hóa nỗi đau này?

Đặc biệt hơn nữa là những nỗi khổ, niềm đau trần thế mà hàng ngày, tôi, những người thân của tôi và cả triệu người, trong đó, có cả các nhà ngoại cảm, đang phải đối diện, đang bị đắm chìm. Làm thế nào để đời bớt đi những lo toan, hờn giận, bon chen, đố kỵ, hận thù? Làm thế nào để cuộc sống mỗi ngày thêm nhiều niềm vui, hạnh phúc, tình thương? Các nhà ngoại cảm không làm được. Vốn hiểu biết về tâm linh của tôi trong suốt 20 năm nghiên cứu cũng không giúp tôi giải đáp một cách thấu đáo, thuyết phục. Tôi nghĩ, tôi cần phải tìm đến đạo Phật với hy vọng, đạo Phật sẽ giúp tôi giải quyết những vấn đề nhức nhối ấy.

Và thật may mắn cho tôi, năm 2013, tôi được Thiền sư Thích Nhất Hạnh mời đi Mỹ cùng Thầy trong chuyến hoằng Pháp đạo Phật dọc nước Mỹ. Suốt gần 3 tháng theo chân Thầy, tôi đã nhiều lần tận mắt chứng kiến sức ảnh hưởng to lớn của Thầy, sự kính trọng, ngưỡng mộ và lòng biết ơn của đủ các tầng lớp người trong xã hội Mỹ dành cho Thầy.

Tôi vẫn nhớ như in buổi nói chuyện của Thiền sư Thích Nhất Hạnh tại tiền sảnh của Khách sạn Boston Park Plaza do trường Đại học danh tiếng hàng đầu nước Mỹ Harvard tổ chức, thu hút đông đảo giới mộ điệu nước Mỹ, trong đó, phần lớn là giới trí thức, thượng lưu, doanh nhân, chính trị gia, trong đó, có cả gia đình cố Tổng thống Mỹ John F.Kennedy. 1.200 vé đã bán hết veo trong vòng 3 ngày đã chứng tỏ sức hút đặc biệt của Thiền sư Thích Nhất Hạnh. Song điều đó cũng cho thấy phần nào tảng băng chìm trong đời sống tâm linh nước Mỹ. Dường như người Mỹ cũng đang phải đối diện với những khổ đau, những căng thẳng, âu lo và sợ hãi. Dường như chính họ cũng đang bế tắc trong việc truy tìm bến bờ của hạnh phúc, của an lạc. Một bác sĩ tâm lý trị liệu tham dự buổi nói chuyện tâm sự với tôi: “Tôi đã tư vấn, trị liệu thành công cho hàng ngàn bệnh nhân mắc bệnh trầm cảm, u uất, đau khổ. Nhưng chính tôi nhiều lúc cũng bị căng thẳng, lo sợ, hoang mang. Tôi đến đây là để nghe một trong những vị thiền sư danh tiếng nhất thế giới nói về phương pháp chánh niệm để vận dụng trong công việc tâm lý trị liệu. Song trước tiên, tôi muốn trị liệu tâm lý cho chính tôi”.

Sảnh khách sạn đông nghẹt người mà im phăng phắc. Có thể nghe thấy tiếng thở chánh niệm đều đều của những người ngồi kề bên. Kết thúc buổi nói chuyện, hơn ngàn quan khách đồng loạt đứng dậy vỗ tay tán thưởng. Khuôn mặt ai cũng ngời lên niềm xúc động, hạnh phúc, hoan hỉ. Trên bục giảng, Thiền sư Thích Nhất Hạnh nở nụ cười rạng rỡ. Thầy giơ đôi bàn tay lên vẫy vẫy - cách tán thưởng của Thầy, trông đôi tay như hoa nở. Cả ngàn người bên dưới cũng giơ tay lên vẫy theo trông như một rừng hoa. Rồi Thầy chậm rãi bước xuống, hướng dẫn mọi người đi bộ trong chánh niệm. Thầy đi trước, bước từng bước chậm rãi, thảnh thơi. Hàng ngàn người thong thả bước theo. Họ đi trong im lặng. Mỗi bước chân là một niệm cho an lạc, hòa bình, hạnh phúc, thương yêu. Những bước đi thong dong, an nhiên như sen nở đưa dòng người chảy ra đường, hướng đến công viên Boston. Xe ô tô đang rầm rập chạy trên đường bỗng dừng lại. Những hành khách đang hối hả sải bước trên hè cũng dừng lại, nhường đường cho dòng người thiền hành trong im lặng chuyên chở biết bao năng lượng yên bình, hạnh phúc… 

Tôi cũng nhớ như in buổi thuyết pháp của Thầy tại nhà thờ lớn nhất của thành phố Boston. Hơn 4.000 ghế ngồi trong nhà thờ đã không còn một chỗ trống. Nhiều người đến muộn, phải ngồi bệt xuống thềm. Trên vòm giáo đường, tượng chúa Giê-su giang tay cứu thế lồng lộng, bên dưới, Thiền sư Thích Nhất Hạnh của Việt Nam nhỏ bé, mảnh khảnh trong bộ nâu sòng nói về đạo Phật với giọng điệu nhẹ nhàng, thong dong. Những lời giảng của Thầy như những giọt sương trong vắt cứ nhẹ nhàng rơi, nhẹ nhàng thấm từng giọt, từng giọt vào những tâm hồn cằn khô vì lo toan, phiền muộn, sầu khổ.

“Ai trong chúng ta cũng chẳng có ít nhiều khổ đau. Nhiều người thường sợ phải đối diện và chìm đắm trong biển khổ đau của mình nên tìm mọi cách trốn chạy. Đọc sách báo, xem ti vi, uống rượu, hút thuốc phiện… hoặc vùi đầu trong công việc chồng chất. Chúng ta không biết làm cách nào để đối diện và chuyển hóa những khổ đau ấy. Chính vì điều này mà trong Kinh quán niệm hơi thở, Bụt khuyên chúng ta trở về và nhận diện những khổ đau trong ta. Nếu chúng ta biết cách thực tập hơi thở có ý thức, thực tập đi chánh niệm, lái xe chánh niệm và ăn chánh niệm mỗi ngày thì năng lượng chánh niệm trong ta sẽ đủ mạnh để giúp ta trở về, ôm ấp, vuốt ve những lo lắng, sợ hãi, buồn khổ trong lòng và chỉ vài phút sau, những niềm đau, nỗi khổ sẽ vơi đi nhiều. Giống như một bà mẹ bỗng nghe tiếng con khóc. Bà sẽ chạy đến, ôm đứa con vào lòng với tất cả sự trìu mến. Bà mẹ chưa biết chuyện gì xảy ra với đứa bé nhưng cử chỉ yêu thương ấy sẽ làm cho nó hết khóc, hết khổ ngay lập tức. Năng lượng chánh niệm cũng vậy. Chúng ta chưa biết gốc rễ của những niềm đau, nỗi khổ trong ta nhưng nếu ta ôm lấy niềm đau ấy một cách dịu dàng với năng lượng chánh niệm, ta có thể làm dịu đi nhanh chóng cơn đau nhức ấy”.

Cả giáo đường im phăng phắc. Hơn 4.000 con chiên lắng nghe như nuốt từng lời. Một thầy tu người Việt Nam nói chuyện về đạo Phật trong nhà thờ cho hơn 4.000 con chiên nghe. Kỳ lạ quá và đáng tự hào cho người Việt Nam lắm chứ.

Tôi cũng nhớ như in buổi đón tiếp long trọng Thiền sư Thích Nhất Hạnh của ngài Tổng giám đốc Ngân hàng thế giới (World bank) Jim Yong Kim tại trụ sở Washington DC. Nơi đây thường mời các chính khách nổi tiếng thế giới như Tổng thống Bill Clinton, Hillary Clinton, Tony Blair, Al Gore, Ban Ki Mon và nhiều nhà kinh tế, khoa học được giải Nobel… tới đàm đạo. Ông Jim Yong Kim là người rất mến mộ Thiền sư Thích Nhất Hạnh. Ông đã đọc rất nhiều sách của thiền sư và đã thực hành chánh niệm nhiều năm. Lần này, mời Thiền sư Thích Nhất Hạnh đến trụ sở, ông Jim Yong Kim muốn xin ý kiến của thiền sư trong việc ứng dụng chánh niệm để điều hành tốt hơn. Có lẽ đến Ngân hàng thế giới - nơi chuyên xóa đói, giảm nghèo cho thế giới nên Thiền sư Thích Nhất Hạnh đã kể về thời thơ ấu của mình, sống trong nghèo khó. Những năm 1960, chiến tranh liên miên, sống ở miền Trung, ngay cạnh vĩ tuyến 17 bom đạn, nhưng Thầy đã cùng Phật tử lo giúp người nghèo. Chuyện đơn giản như cái nhà vệ sinh cho nông dân cũng phải làm mẫu, giúp cho họ hiểu “công nghệ” rồi nhân rộng. Đôi khi, lớp học bắt đầu dưới gốc cây đầu làng. Trẻ em đến đông hơn, rồi bị mưa gió nên phải vào nhà tạm. Chờ đợi chính phủ chắc còn lâu nên các vị sư đi vận động đóng góp. Người góp cây tre, người góp vài gánh tranh, người góp công, khá giả hơn thì góp tiền. Cứ như thế, việc làm từ thiện được nhân rộng. Muốn xóa đói giảm nghèo, ta hãy bắt đầu từ chính bản thân trước. Nội lực sẽ giúp cho người nghèo vượt lên.

Đôi lúc kể về những quá khứ khổ đau trong chiến tranh, bom đạn và mất mát, thiền sư như lặng đi. Hội trường im phắc. Thầy kể về cuộc gặp gỡ Mục sư Martin Luther King trong một bữa sáng tại Mỹ. (Mục sư Martin Luther King từng đề cử thiền sư Thích Nhất Hạnh vào giải Nobel hòa bình năm 1969 - NV). Cả hai trao đổi về cuộc chiến phi nghĩa và thống nhất cần có những bước đi nhằm thay đổi tư duy bom đạn bằng hòa bình. Rất tiếc, sau đó mục sư bị ám sát. Giấc mơ của hai người theo đuổi đấu tranh bất bạo động, vì thế, bị dang dở.

Tháng 4/1965, đoàn sinh viên Vạn Hạnh, trường đại học do Thầy sáng lập, đưa ra thông điệp vì hòa bình: “Đã đến lúc hai miền Bắc - Nam của Việt Nam họp lại để tìm một giải pháp chấm dứt chiến tranh và đem lại cho mọi người Việt Nam cuộc sống hòa bình với lòng tôn trọng lẫn nhau”. Nhưng phải 10 năm sau, với bao nhiêu máu đổ của cả hai bên, hòa bình mới có, nhưng di chứng sau gần 40 năm vẫn còn đó. Thiền sư có nhắc đến vụ tự thiêu của nhà sư Thích Quảng Đức tại Sài Gòn năm 1963. Thầy cho rằng đây là tín hiệu gửi cho cả thế giới, vì muốn mọi người hãy lắng nghe tâm tư của những người khốn khổ. Việc tự thiêu hoàn toàn không liên quan đến cổ vũ cho bạo lực.

“Lắng nghe và thấu hiểu những đau khổ trong nội tâm sẽ giúp chúng ta giải quyết được hầu hết các vấn đề ta gặp phải”. “Muốn chữa lành cho người khác, trước tiên ta cần tự chữa lành cho chính mình. Để làm được điều đó, ta phải biết cách giải quyết những vấn đề của bản thân. Tuy nhiên, hầu hết mọi người không biết lắng nghe và thấu hiểu những nỗi khổ của chính mình” - Thiền sư đúc kết những trải nghiệm. Do cuộc sống hiện đại với công nghệ thay đổi chóng mặt, thế hệ trẻ có xu hướng không muốn đối mặt với nguồn gốc của những khó khăn, thách thức, kể cả khổ đau, mà lại tìm cách giải tỏa bằng vật chất. Thầy khuyên: “Suy nghĩ, lời nói và hành động của chúng ta là những điều gây ra sự tức giận, sợ hãi và nghi ngờ cho người khác. Bởi vậy, chúng ta không thể đổ lỗi cho họ mà nên sử dụng ngôn ngữ để hiểu nhau hơn, cũng không nên chỉ trích, buộc tội khi đang lắng nghe họ nói. Người mắc tội với ta thì bản thân họ đã tự chuốc lấy đau khổ vào người”. 

Ngài Jim Yong Kim hỏi Thiền sư Thích Nhất Hạnh: “Làm thế nào để tránh được stress, bị công việc thúc đẩy đúng hẹn?”. Thiền sư bảo: “Hạnh phúc là tại tâm. Đỉnh cao là ước vọng khó mang tính định lượng. Người ta chỉ có thể chọn một trong hai: hoặc hạnh phúc hoặc là số 1. Hôm qua là quá khứ, không thể kéo lại được, ngày mai là tương lai chưa chắc chắn. Vì thế cuộc sống hiện tại mới quan trọng. Tôi có sở hữu một chiếc đồng hồ. Có điều, chiếc đồng hồ của tôi không có số 1, 2... 12 như thường lệ mà chỉ có chữ now, now, now (hiện tại), để nhắc nhở về thời ta đang sống”.  

Buổi gặp gỡ ấy diễn ra trong vòng 2 tiếng và được truyền hình trực tiếp đến tất cả các chi nhánh của World bank trên toàn thế giới. Người nghe vô cùng thán phục sự uyên bác của thiền sư.

Tôi cũng nhớ như in buổi nói chuyện của Thiền sư Thích Nhất Hạnh tại trụ sở của Google, Yahoo… Những tập đoàn công nghệ khổng lồ này đã mời Thầy đến dạy về chánh niệm cho toàn bộ nhân viên để giúp họ giảm bớt stress, căng thẳng, phát huy nhiều hơn nữa sự sáng tạo… Và nhiều, nhiều lắm những khóa tu cho các thượng nghị sĩ, doanh nhân, nghệ sĩ, giáo viên… Họ đến tham dự khóa tu và đã được chuyển hóa. Nhiều người đến khóa tu với những nỗi đau, tuyệt vọng. Nhưng chỉ sau 5-6 ngày, họ đã vượt qua được niềm đau, nỗi khổ, tìm lại niềm vui sống giữa đời.

Vì sao người Mỹ lại theo học Thiền sư Thích Nhất Hạnh đông như vậy? Theo tôi, sở dĩ người Tây phương theo Thầy học hỏi, thực tập nhiều vì Thầy không hiến tặng cho họ đạo Phật của đức tin, của cầu nguyện, của dâng sao giải hạn mà hiến tặng cho họ đạo Phật của sự thực tập kinh nghiệm. Bởi Đức Phật không phải là một đấng tạo hóa hay một vị thần linh mà đích thực là một con người, một người đã đắc đạo, có tuệ giác cao siêu nhờ tu tập. Đạo Phật là một phương pháp sống nương vào tự lực hơn là nương vào một quyền lực linh thiêng bên ngoài, không có giáo điều, không mặc khải, không xung đột báng bổ với bất cứ một truyền thống tâm linh nào và trong bản chất đích thực của nó cũng không xung đột với khoa học hiện đại. Tu tập theo Thầy, người ta sẽ thấy trí tuệ và lòng từ bi tăng trưởng, nhờ thế mà thân tâm họ an.

Chính trong khóa tu dành cho người Mỹ tại tu viện Mộc Lan, tôi đã được Thiền sư Thích Nhất Hạnh làm lễ quy y Tam bảo, thọ 5 năm giới, được Thầy đặt cho pháp danh Tâm Hiểu Thương. Thầy giảng giải: “Hiểu và Thương là nền tảng của đạo Bụt. Trong đạo Bụt, chúng ta thấy rất rõ cái thương đích thực được làm bằng cái hiểu. Không có hiểu thì không có thương. Cha không hiểu con thì cha càng thương con càng khổ. Vợ không hiểu chồng thì vợ càng thương chồng càng khổ. Hiểu là nền tảng của Thương. Sống với nhau như thế nào để càng ngày mình càng hiểu được nhau nhiều hơn và để cho người kia càng ngày càng hiểu được mình hơn. Nếu cái hiểu không lớn lên thì cái thương sẽ giậm chân tại chỗ. Và tình yêu sẽ từ từ chết nếu mình không biết nuôi dưỡng nó bằng cái hiểu và cái thương”.

Sau này, trải qua một hành trình tu tập, tôi phát tâm thọ 14 giới Tiếp Hiện, được Thiền sư Thích Nhất Hạnh đặt cho Pháp tự Chân Cam Lộ Vị. Thầy đặt cho tôi pháp danh, pháp tự đẹp đẽ, đầy ý nghĩa ấy như lời nhắc nhủ: tôi cần phải luôn có trách nhiệm với nghề báo để mỗi trang viết là những món ăn tinh thần tươi mát, lành lẽ, tưới tẩm cho bạn đọc tình yêu thương, niềm tin, lý tưởng, khát vọng sống hướng thiện, để cuộc đời bớt đi những khổ đau, phiền muộn, những tác phẩm chở đầy Hiểu và Thương.

Suốt 3 tháng được nghe pháp, học giáo lý, thực hành chánh niệm cùng Thầy, màn vô minh giống như màn sương mù che lấp bao năm dần tan, tôi nhìn mọi vật, mọi sự đúng hơn. Trái tim dần rộng mở yêu thương. Những sân hận giảm dần. Lòng bao dung hơn, độ lượng hơn với đời. Mặt hồ tâm dần tĩnh lặng để phản chiếu rõ hơn mây bay, gió thổi, hoa nở, tiếng chim ca. Hạnh phúc đến ngày một nhiều. Ba tháng sống bên cạnh Thầy là những ngày tháng hạnh phúc nhất trong cuộc đời tôi. Chính Thầy, bằng trí tuệ tuyệt vời và trái tim yêu thương của một đấng giác ngộ đã mở cánh cửa kho tàng tuệ giác của Đạo Phật, trao truyền cho tôi những pháp môn thật quý để chế tác khổ đau thành hạnh phúc, chế tác bùn thành sen.

Tôi vẫn thường tâm sự với những người thân: Một trong những may mắn lớn nhất của đời tôi là biết đến đạo Phật, biết đến chánh pháp, hơn thế, được gặp, được học những người thầy lớn như Thiền sư Thích Nhất Hạnh. Bởi sự thực, tất cả những chuyển hóa tích cực trong thân và tâm, không phải đến từ một phép màu nhiệm nào. Đó là kết quả của sự tu tập. Nhờ tích cực tu tập mà trí tuệ ngày càng phát triển. Nhờ tích cực tu tập mà tình thương ngày càng lớn. Nhờ có hai “báu vật” ấy mà tôi luôn biết chế tác khổ đau thành hạnh phúc, biết chế tác “bùn thành sen”. Những bước chân không còn vội vàng, hớt hải nữa mà chậm rãi, thư thái hơn. Không còn vội vàng nhận xét, đánh giá ai đó mà chỉ lặng yên quan sát với cái nhìn sâu và lắng nghe kỹ. Tình thương trong tim không chỉ bó hẹp trong gia đình, người thân, bạn bè mà giờ mở rộng ra mỗi ngày, thương được nhiều người hơn, thậm chí, thương được cả những người không thương mình. Nhờ thế, tôi ít khi hờn trách, oán giận, ít bon chen, đố kỵ, hận thù… Tôi dễ cảm thông, tha thứ, bao dung, độ lượng với những lỗi lầm của mọi người. Ước mơ, giờ không chỉ riêng cho mình, mà cho nhiều người. Sống không chỉ cho mình mà cho mọi người. Vì thế, hạnh phúc cũng ngày càng lớn hơn.

Hôm nay kỷ niệm 100 năm ngày sinh của Thầy. Xin hãy đón nhận ở con một tấm lòng thành và lời tri ân sâu sắc nhất.

Biết ơn Thầy đã cho con đường đi sáng đẹp trong cuộc đời. Con xin nguyện tu tập ngày thêm tinh tấn để tiếp nối con đường phụng sự đẹp đẽ của Thầy. Con xin nguyện chia sẻ những giáo pháp của Thầy đến cộng đồng, đặc biệt là những người kém may mắn, còn đang lăn chìm trong bể khổ trầm luân để giúp họ sống trong bình an và hạnh phúc!