Ngũ dục, vị ngọt ít hiểm họa nhiều

Đức Phật dạy: vì chúng sanh bị trói buộc bởi ngũ dục - sắc đẹp, âm thanh, mùi hương, vị ngon và sự xúc chạm êm ái. Người đời nhìn vào dục chỉ thấy vui nên đâm đầu chạy theo. Nhưng bậc có trí thì nhìn sâu hơn: thấy được vị ngọt, thấy luôn hiểm họa, và thấy cả con đường đi ra khỏi nó.

Đức Phật dạy, nếu các dục hoàn toàn không có chút vui thú nào thì chúng sanh đã chẳng mê đắm. Khi mắt thấy cảnh đẹp, tai nghe lời ngọt ngào, thân được hưởng thụ dễ chịu, tâm liền sinh khoái lạc. Đó gọi là “vị ngọt” của dục. Nhưng cái ngọt ấy rất ngắn ngủi, mong manh như giọt sương đầu cỏ. Vừa chạm tới đã bắt đầu tan biến. Người đời vì không thấy được điều này nên cứ tưởng dục là hạnh phúc thật sự, rồi đem cả đời chạy theo cảm giác.

Nhưng Đức Phật chỉ rõ: cái nguy hiểm của dục không nằm lúc đang hưởng, mà nằm ở chỗ tâm bị dính mắc. Khi chưa được thì tham cầu, tìm mọi cách để có. Khi bị ngăn cản thì nổi sân, bực tức, oán trách. Khi mất đi thì đau khổ, tiếc nuối, sầu não.

Từ dục mà sinh tranh giành, lừa gạt, hận thù, chiến tranh. Không ít người vì vài phút hưởng thụ mà đánh mất nhân phẩm, gia đình, đạo đức, thậm chí gieo ác nghiệp kéo dài nhiều đời nhiều kiếp.

Đoạn trừ dục lạc

Đức Phật ví dục giống như miếng thịt có chút máu đặt trước bầy chim đói. Chúng lao vào giành giật, cắn mổ nhau, nhưng rốt cuộc chẳng được bao nhiêu. Người đời cũng vậy. Vì chút khoái lạc ngắn ngủi mà thân tâm lúc nào cũng nóng bức, lo âu, bất an. Cái vui của dục rất ít, nhưng cái khổ theo sau lại rất nhiều.

Cho nên, người tu không phải ghét bỏ thế gian hay ép xác cực đoan. Đạo Phật không dạy chạy trốn cuộc đời, mà dạy nhìn thấy đúng sự thật. Khi thấy rõ dục có vị ngọt nhưng cũng đầy nguy hiểm, tâm sẽ tự bớt mê say. Đó gọi là xuất ly.

Xuất ly không phải là mất hết niềm vui, mà là đổi từ cái vui thấp kém, lệ thuộc sang sự an lạc sâu hơn và sạch hơn. Người còn chạy theo dục thì vui ít lo nhiều. Người biết sống chánh niệm, giữ giới, tu tập thiền định thì tâm nhẹ nhàng, ngủ yên, không bị dục vọng kéo lê nữa. Đó là thứ hạnh phúc không cần phải mua bằng lo sợ hay phiền não.

Người không thấy hiểm họa của dục thì giống con cá tham mồi, thấy miếng ngon mà không thấy lưỡi câu. Người có trí thì thấy luôn cái móc sắt ẩn phía sau vị ngọt ấy. Vì vậy, cốt lõi của Phật pháp không phải chỉ là “né tránh” dục bằng hình thức bên ngoài, mà là thấy dục đúng như thật, nó vô thường và đem lại khổ đau.

Khi thấy đúng, tâm tự buông. Khi buông được, tâm được khinh an. Khi không còn bị dục sai sử, con người mới thật sự có tự do

Cái đáng sợ nhất không phải là ngũ dục ở ngoài đời, mà là cái tâm mê muội cứ tưởng rằng: "Hưởng dục là sẽ hết khổ". Trong khi chính sự dính mắc ấy lại là sợi dây trói chúng sanh lang thang mãi trong luân hồi.