Me ở đâu ư? Me ở ngay trong chính căn nhà ấy. Đó là điều hiển nhiên như mặt trời vẫn mọc mỗi bình minh.
Rồi thời gian lặng lẽ trôi. Anh em lớn lên. Người lập nghiệp nơi này, người dựng gia đình nơi khác. Mỗi người có một mái nhà riêng, có một cuộc sống riêng, có những lo toan riêng. Còn căn nhà cũ vẫn còn đó, nhưng không còn nguyên vẹn như xưa. Ngày ba mất, ngôi nhà bỗng rộng ra đến lạ. Không phải vì nó được cơi nới thêm một gian, mà bởi thiếu đi một bóng người. Một chiếc ghế bỏ trống, một tiếng ho khan mỗi sáng, một người để me hỏi chuyện, để cùng ăn bữa cơm, để cùng ngồi trước hiên nhìn chiều xuống. Ngôi nhà vẫn thế, nhưng khoảng trống trong lòng me thì chẳng gì lấp được. Gia đình đông anh em là điều đáng quý. Mỗi lần me bệnh, chỉ cần một cuộc điện thoại là tất cả đều trở về. Người đưa đi bệnh viện, người lo thuốc men, người nấu cháo, người túc trực đêm hôm. Những ngày ấy, me trở thành trung tâm của cả gia đình. Nhìn cảnh con cháu quây quần, ai cũng thấy ấm lòng. Nhưng rồi khi me khỏe lại, mỗi người lại tất bật trở về với công việc của mình. Con cháu có gia đình phải chăm lo. Có những đứa con đang gồng mình giữa áp lực cơm áo. Có những đứa cháu đang tuổi ăn học. Có người sáng đi sớm, tối về muộn. Có người ở bên kia bờ đại dương, cách me hàng nghìn cây số. Không ai vô tâm. Chỉ là ai cũng đang sống cuộc đời mà mình phải sống. Thế là me lại trở về với căn nhà quen thuộc. Một mình.
Người ta thường nghĩ rằng, chỉ khi đau yếu, người già mới cần được chăm sóc. Nhưng có lẽ điều người già sợ nhất lại không phải là bệnh tật mà là sự im lặng. Một ngày dài không có ai để trò chuyện. Một bữa cơm chỉ có một đôi đũa. Một buổi chiều không biết chờ ai về. Một buổi đêm nghe tiếng đồng hồ tích tắc rõ hơn tiếng người. Thể chất của me có thể vẫn còn khỏe. Bác sĩ bảo huyết áp ổn, tim mạch ổn, ăn uống được, đi lại được, nhưng chất lượng sống của con người nói chung chưa bao giờ chỉ được đo đếm bằng những chỉ số y khoa. Có những nỗi đau không hiện trên phim chụp. Có những khoảng trống không hiện lên trong kết quả xét nghiệm. Có những hoài niệm, có những tổn thương chỉ trái tim mới cảm nhận được mà thôi!
Người già, khi mất đi người bạn đời thì rất dễ rơi vào cảm giác hụt hẫng kéo dài. Nếu cộng thêm sự cô đơn và thiếu giao tiếp, tâm trạng có thể thay đổi thất thường, buồn vui khó lường, thậm chí làm trầm trọng thêm những rối loạn tâm lý vốn thường gặp ở tuổi già. Điều ấy diễn ra âm thầm, như cơn mưa phùn, không dữ dội, nhưng thấm rất sâu. Anh em chúng tôi từng nhiều lần bàn với nhau: Hay đón me về ở cùng? Ý nghĩ ấy xuất phát từ tình thương rất thật, nhưng rồi mới chợt nhận ra rằng, yêu thương thôi vẫn chưa đủ; vì nhà của mỗi người đều là mái ấm và không phải ngôi nhà nào me cũng thấy mình thuộc về.
Ở nhà người con này, me nhớ khu vườn cũ. Ở nhà người con kia, me nhớ hàng xóm quen. Ở nơi khác, me ngại làm phiền con cháu. Có khi chỉ vì chiếc giường không quen. Có khi vì giờ giấc sinh hoạt khác nhau. Có khi chỉ vì me nhớ cái chái bếp cũ, nhớ cây mai trước sân, nhớ chiếc ghế nơi ba từng ngồi. Người già lạ lắm. Càng nhiều tuổi, họ càng bám vào những điều rất nhỏ. Một cái ly cũ. Một chiếc quạt cũ. Một góc sân. Một lối đi. Một cái chợ quen. Những điều mà người trẻ dễ dàng thay đổi thì với người già lại là cả một miền ký ức. Không phải me không thương các con. Chỉ là me thương luôn cả cuộc đời mà me đã sống.
Có người bảo: “Thuê người giúp việc đi”. Nghe thì đơn giản, nhưng thực tế lại chẳng dễ chút nào. Người già thường rất kỹ tính. Không phải vì khó mà vì họ đã sống cả một đời với những nguyên tắc của riêng mình. Me để cái chén ở đâu là phải đúng chỗ ấy. Chiếc khăn phải gấp như thế kia. Nồi cơm phải vo bao nhiêu nước. Rau phải rửa mấy lần. Cửa phải khóa thế nào. Người ngoài nhìn vào có thể thấy đó là chuyện nhỏ. Nhưng với me, đó là nếp sống đã theo suốt mấy chục năm. Hơn nữa, tuổi già khiến con người trở nên nhạy cảm hơn. Một câu nói vô tình cũng khiến me suy nghĩ cả ngày. Một ánh mắt cũng đủ để me trăn trở. Một thay đổi nhỏ trong cách cư xử cũng khiến me tự hỏi mình có đang làm phiền ai không. Thế nên, tìm được một người giúp việc hợp tính với me không phải chuyện dễ. Có khi phải thay rất nhiều người giúp việc mà vẫn chưa tìm được một người khiến me an lòng.
Rồi câu hỏi cứ trở đi trở lại trong những cuộc trò chuyện của anh em: Làm sao để me được an hưởng tuổi già? Làm sao để me vừa khỏe, vừa vui? Làm sao để me không thấy mình bị bỏ lại phía sau khi con cháu đều có cuộc sống riêng? Đó không còn là câu chuyện của riêng gia đình chúng tôi mà còn là trăn trở từ thực tế của biết bao gia đình hôm nay. Khi tuổi thọ con người ngày càng cao, khi con cái đi làm xa, khi những gia đình nhiều thế hệ dần nhường chỗ cho những căn hộ nhỏ, khi khoảng cách địa lý ngày một lớn và chúng ta có nhiều phương tiện để kết nối hơn nhưng nghiệt ngã thay, dường như chúng ta có quá ít thời gian để ngồi cạnh nhau.
Có những đêm tôi tự hỏi: Phải chăng đời người vốn là một chuỗi cô đơn? Ta sinh ra một mình. Rồi lớn lên gặp gỡ biết bao người. Yêu thương. Gắn bó. Lập gia đình. Sinh con. Có thêm cháu. Tưởng rằng đời mình sẽ mãi đông vui như thế, nhưng rồi từng người lại lần lượt bước vào hành trình riêng. Con cái lớn lên. Cháu chắt trưởng thành. Bạn bè thưa dần. Người bạn đời cũng có ngày phải chia xa. Cuối cùng... điều phải học có lẽ vẫn là cách sống bình an với chính mình. Có lẽ những cuộc gặp gỡ trong đời đều vô cùng quý giá, nhưng cũng đều mang tính tạm thời. Chính vì tạm thời nên càng đáng trân trọng. Chính vì vô thường nên mỗi phút giây ở cạnh nhau đều trở thành món quà quý thiêng liêng.
Vậy làm sao để me có thể sống an vui ngay trong chính ngôi nhà của mình? Có lẽ, điều me cần không chỉ là người ở bên, mà là cảm giác mình vẫn còn được cần đến, vẫn còn có ích, vẫn còn được lắng nghe. Có người gọi điện mỗi sáng chỉ để hỏi: “Hôm nay me ăn gì?”. Có người ghé ngang buổi chiều chỉ để uống với me ly trà. Có đứa cháu sang nhờ bà chỉ cách nấu món ăn. Có người nhờ me giữ hộ chậu hoa. Có người xin me kể lại chuyện ngày xưa. Những điều rất nhỏ ấy lại có thể lấp đầy cả một ngày dài. Niềm vui của tuổi già nhiều khi không nằm ở những chuyến du lịch hay những món quà đắt tiền, mà nằm trong cảm giác: “Mình vẫn là một phần của gia đình”.
Có lẽ, điều khó nhất không phải tìm xem me ở với ai, mà là làm sao để dù sống ở đâu, me cũng không cảm thấy mình cô độc. Có khi me vẫn ở căn nhà cũ, nhưng mỗi người con đều dành một phần thời gian để trở về. Có khi anh em thay phiên nhau về ăn cơm. Có khi cuối tuần cả nhà tụ họp. Có khi chỉ là vài cuộc gọi ngắn. Một bữa cơm chung. Một buổi đưa me đi chợ. Một lần cùng me ra nghĩa trang thăm ba. Bởi lẽ, tình thương không phải lúc nào cũng cần những điều lớn lao mà nó được dệt nên từ những lần trở về rất đỗi bình thường.
Một ngày nào đó, khi chính chúng ta bước sang tuổi của me, có lẽ chúng ta cũng sẽ mong điều tương tự. Không cần con cháu phải ở cạnh suốt ngày. Chỉ cần biết rằng, giữa cuộc đời bộn bề này, vẫn có một người nhớ đến mình. Vẫn có một mái nhà để chờ. Vẫn còn có tiếng gọi: “Me ơi!”. Và thế là đủ. Bởi cuối cùng, điều giữ cho một người già sống lâu không chỉ là thuốc men mà còn là cảm giác được yêu thương, quan tâm và thấu cảm. Điều giúp họ sống khỏe không chỉ là cơm ngon hay giường ấm mà là niềm vui mỗi sáng thức dậy vẫn còn có người để nhớ, có người để đợi, có người để thương.
Rồi sẽ đến lúc, mỗi người con đều phải tự hỏi mình một câu hỏi rất đời, rất thật: Me ở với ai? Hay đúng hơn, làm sao để me có thể sống vui ngay trong chính căn nhà của mình? Mãi đến nay, tôi vẫn chưa thể có câu trả lời. Nếu me của bạn đang còn, hoặc bạn cũng đang lặng lẽ loay hoay giữa những lựa chọn như tôi, có lẽ bạn sẽ hiểu rằng, điều khó nhất không phải là tìm cho me một mái nhà, mà là giữ trong lòng me luôn có một mái ấm. Biết đâu, câu hỏi ấy sẽ còn theo chúng ta rất lâu.
Rồi một ngày nào đó, căn nhà cũ sẽ không còn me ngồi nơi hiên đợi nữa. Có lẽ vì điều ấy, nên khi me còn đó, câu hỏi “Me ở với ai?” sẽ chẳng bao giờ được trả lời trọn vẹn. Chỉ mong, trong những năm tháng cuối đời, me chưa bao giờ phải tự hỏi: “Mình ở với ai?”.
