Làm báo Phật giáo cũng là hoằng pháp

Lần đầu nghe câu nói ấy, tôi chưa cảm nhận hết ý nghĩa. Khi ấy, tôi nghĩ mình đơn giản chỉ là một người viết tin, ghi nhận sự kiện, chuyển tải thông tin từ chùa chiền, đạo tràng tu học đến bạn đọc. Nhưng càng đi nhiều, gặp nhiều và viết nhiều, tôi càng thấy câu nói ấy chứa đựng một trách nhiệm rất lớn.

Hai mươi năm qua, tôi đã có cơ hội theo chân chư tôn đức trong nhiều sự kiện quan trọng của Phật giáo. Từ những mùa An cư kiết hạ, những kỳ Đại hội Phật giáo các cấp, những lễ hội văn hóa tâm linh, cho đến các kỳ Đại lễ Vesak quốc tế với sự tham dự của hàng nghìn đại biểu trong và ngoài nước.

Có những ngày tác nghiệp từ sáng sớm đến khuya. Có những chuyến đi kéo dài nhiều ngày liên tục. Có những đêm ngồi biên tập bản thảo, gửi tin giữa lúc mọi người đã nghỉ ngơi. Nhưng đổi lại, người làm báo Phật giáo được sống trong một môi trường rất đặc biệt, nơi mỗi câu chuyện đều gắn với những giá trị thiện lành và hướng thượng.

Tôi còn nhớ những kỳ Đại lễ Vesak, khi hàng ngàn tăng ni, Phật tử và khách quốc tế cùng hội tụ. Giữa không khí trang nghiêm ấy, người làm báo không chỉ ghi lại hình ảnh một sự kiện tôn giáo, mà còn có trách nhiệm truyền tải những thông điệp về hòa bình, từ bi, trí tuệ và phát triển bền vững mà Phật giáo muốn gửi đến xã hội.

Đó cũng là lúc tôi hiểu rằng một bản tin Phật sự không đơn thuần là thông tin. Một bài viết đúng đắn, khách quan và giàu giá trị nhân văn có thể giúp một người hiểu hơn về đạo Phật, một người trẻ thêm niềm tin vào những điều tốt đẹp, hoặc một độc giả tìm thấy sự bình an giữa bộn bề cuộc sống.

Nhìn lại lịch sử báo chí Phật giáo Việt Nam, có thể thấy đây là một dòng chảy đặc biệt. Từ đầu thế kỷ XX, nhiều tờ báo, tạp chí Phật giáo đã ra đời như một phương tiện chấn hưng Phật giáo, truyền bá giáo lý và nâng cao dân trí. Trong bối cảnh đất nước còn nhiều khó khăn, báo chí Phật giáo không chỉ làm nhiệm vụ tôn giáo mà còn góp phần gìn giữ văn hóa dân tộc, khơi dậy tinh thần yêu nước và ý thức cộng đồng.

Từ những tờ báo in còn hạn chế về kỹ thuật, phát hành khó khăn, đến hệ thống báo điện tử, mạng xã hội và các nền tảng truyền thông đa phương tiện hôm nay là cả một chặng đường phát triển đáng tự hào.

Tất nhiên, phương tiện tuy thay đổi thì sứ mệnh vẫn không thay đổi. Người làm báo Phật giáo trước hết phải là người tôn trọng sự thật. Đây là nguyên tắc căn bản của nghề báo và cũng là tinh thần rất gần với Chánh ngữ trong đạo Phật. Không thêu dệt, không bóp méo, không vì cảm xúc cá nhân mà làm sai lệch bản chất sự việc.

Tố chất thứ hai là sự hiểu biết. Viết về Phật giáo không giống viết về nhiều lĩnh vực khác. Người viết cần có kiến thức nhất định về giáo lý, giới luật, lịch sử và văn hóa Phật giáo để tránh những sai sót đáng tiếc. Chỉ một thuật ngữ dùng chưa chính xác đôi khi cũng có thể gây hiểu lầm cho người đọc.

Thứ ba là lòng tôn kính nhưng không cực đoan. Người làm báo Phật giáo cần giữ sự tôn trọng đối với Tam bảo, đối với tăng ni và các giá trị đạo đức, nhưng đồng thời vẫn phải giữ được sự khách quan của người làm báo. Tôn kính không có nghĩa là né tránh sự thật, và khách quan không đồng nghĩa với việc thiếu trách nhiệm với cộng đồng Phật giáo.

Ngày nay, báo chí Phật giáo đang bước vào một giai đoạn hoàn toàn mới. Mạng xã hội phát triển khiến bất kỳ ai cũng có thể trở thành người phát tán thông tin. Trong môi trường ấy, vai trò của báo chí Phật giáo càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Thực ra, công chúng không chỉ cần thông tin nhanh. Điều họ cần hơn là thông tin đúng.

Nhiều năm gần đây, không ít tin giả, tin sai sự thật liên quan đến Phật giáo xuất hiện trên mạng xã hội. Có những câu chuyện bị cắt xén ngữ cảnh; nhiều những phát ngôn bị bóp méo, và những hình ảnh được sử dụng để dẫn dắt dư luận theo hướng tiêu cực... Khi ấy, báo chí Phật giáo không thể chỉ làm nhiệm vụ đưa tin mà phải trở thành người thẩm định, kiểm chứng và cung cấp nguồn thông tin đáng tin cậy cho công chúng.

Sự xuất hiện của trí tuệ nhân tạo (AI) cũng đặt ra nhiều cơ hội và thách thức. AI có thể hỗ trợ tổng hợp dữ liệu, dịch thuật, xử lý hình ảnh và tăng tốc quy trình sản xuất nội dung nhưng không thể thay thế trách nhiệm đạo đức của người làm báo.

AI có thể tạo ra văn bản trơn tru nhưng chỉ con người mới có thể phân biệt đâu là thông tin đúng, đâu là điều nên công bố và đâu là giá trị cần được bảo vệ.

Trong thời đại AI, giá trị của báo chí không nằm ở việc ai đưa tin nhanh hơn mà nằm ở việc ai đưa tin chính xác hơn, đáng tin cậy hơn và có trách nhiệm hơn. Điều đó càng đúng với báo chí Phật giáo bởi mỗi thông tin được đăng tải không chỉ tác động đến dư luận mà còn ảnh hưởng đến niềm tin của hàng triệu Phật tử.

20 năm làm nghề, tôi vẫn nhớ lời dạy của nhiều vị trưởng lão mà mình có duyên gặp gỡ: “Viết một bài báo đúng chánh pháp cũng là gieo một hạt giống lành, giúp một người hiểu đúng về Phật pháp cũng là một cách hoằng pháp”.

Có lẽ vì vậy mà dù báo chí thay đổi theo công nghệ hay phương thức truyền thông thay đổi, tôi vẫn tin rằng người làm báo Phật giáo đang đi trên một con đường rất đẹp. Đó là con đường dùng ngòi bút để phụng sự sự thật, phụng sự cộng đồng và góp phần lan tỏa ánh sáng của từ bi, trí tuệ đến với cuộc đời.

Và nếu được hỏi sau 20 năm gắn bó với viết lách, điều gì khiến tôi tiếp tục bước đi, tôi sẽ mượn lại câu nói của quý thầy năm nào: làm báo Phật giáo cũng là hoằng pháp.