Trong giờ khắc đau thương đó, ngay giữa lòng Sài Gòn đầy hiểm nguy, Hòa thượng Thích Pháp Lan, viện chủ chùa Khánh Hưng (nay 390/8 Cách Mạng Tháng Tám, P.Nhiêu Lộc, TP.HCM) đã bí mật tổ chức lễ truy điệu Bác Hồ tại chùa để tưởng nhớ Người với lòng kính yêu vô hạn.
 |
| Chùa Khánh Hưng tọa lạc tại 390/8 Cách Mạng Tháng Tám, P.Nhiêu Lộc, TP.HCM |
Niềm đau xót của cả dân tộc trong ngày Bác đi xa
Sau cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968, Sài Gòn năm 1969 bước vào giai đoạn khốc liệt nhất của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Giữa mạng lưới cảnh sát, mật vụ và tình báo được giăng kín, mọi hoạt động ủng hộ cách mạng đều bị đàn áp thẳng tay.
Ngày Bác đi xa, thành phố Sài Gòn - Gia Định đang trong thời điểm khó khăn gian khổ. Quân dân Sài Gòn - Gia Định nén đau thương, anh hùng phấn đấu, quyết tâm vượt lên, đạp bằng mọi trở lực, chông gai để đánh thắng hoàn toàn giặc Mỹ xâm lược, giải phóng miền Nam.
Biết trước người dân miền Nam yêu nước nung nấu mong muốn làm lễ tang Chủ tịch Hồ Chí Minh, Tổng nha Cảnh sát Sài Gòn tung mật vụ ráo riết lùng sục từng nhà, các cơ sở tôn giáo để xóa bỏ việc lập bàn thờ, tổ chức lễ tưởng niệm; thậm chí người dân chỉ cần nhắc chuyện Bác Hồ qua đời, nếu lọt ra ngoài thì cũng bị bắt.
Trong căn mật thất của chùa Khánh Hưng, Hòa thượng Thích Pháp Lan cùng một số Phật tử thân cận, những người yêu nước đã thống nhất một quyết định táo bạo: Cử hành Lễ truy điệu Bác công khai ngay giữa lòng Sài Gòn. Không chỉ vậy, buổi lễ phải diễn ra đúng thời điểm cả nước cử hành Quốc tang Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Quảng trường Ba Đình, sáng ngày 9-9-1969.
Trước hoàn cảnh đó, Hòa thượng Thích Pháp Lan vô cùng đau xót, mong muốn làm một việc gì đó để tỏ lòng thành kính tiếc thương bậc đại trí, đại nhân, đại dũng của dân tộc. Hòa thượng quyết định tổ chức Lễ truy điệu Chủ tịch Hồ Chí Minh ngay tại chùa Khánh Hưng.
Thượng tọa Thích Thiện Tâm, trụ trì chùa Khánh Hưng hiện nay, là đệ tử của Hòa thượng Thích Pháp Lan, khi ấy mới là chú tiểu 13 tuổi đã thuật lại về Lễ truy điệu Chủ tịch Hồ Chí Minh đầy xúc động.
Trong căn mật thất của chùa Khánh Hưng, Hòa thượng Thích Pháp Lan cùng một số Phật tử thân cận, những người yêu nước đã thống nhất một quyết định táo bạo: Cử hành Lễ truy điệu Bác công khai ngay giữa lòng Sài Gòn. Không chỉ vậy, buổi lễ phải diễn ra đúng thời điểm cả nước cử hành Quốc tang Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Quảng trường Ba Đình, sáng ngày 9-9-1969.
Việc bí mật tổ chức Lễ truy điệu Chủ tịch Hồ Chí Minh tại chùa Khánh Hưng tuy rất khó, nhưng vẫn được chuẩn bị chu đáo.
Danh thơm còn mãi
Sáng ngày 9-9-1969, sau vài ngày chạy đua với thời gian để chuẩn bị trong sự bí mật, đúng thời khắc cả nước cử hành Quốc tang Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Quảng trường Ba Đình; dưới danh nghĩa một lễ cầu siêu của Phật giáo, chùa Khánh Hưng lặng lẽ mở cửa đón hàng ngàn đồng bào Sài Gòn - Gia Định đến bày tỏ lòng tiếc thương vô hạn đối với Bác. Để bảo đảm an toàn tuyệt đối, các nhóm học sinh, sinh viên yêu nước được bố trí thành nhiều lớp cảnh giới từ đầu hẻm đến cổng chùa, sẵn sàng báo động khi phát hiện mật vụ hoặc cảnh sát xuất hiện.
 |
| Chân dung Hòa thượng Thích Pháp Lan (1913-1994) |
Để đảm bảo sự bí mật, trên bàn thờ không để ảnh Bác nhưng có tấm trướng bằng gấm Thượng Hải thêu bát tiên thay cho linh vị. Chính giữa tấm trướng là bốn chữ lớn “Quốc gia tối thượng”. Quốc gia là Nhà nước, tối thượng là cao nhất, bốn chữ này có nghĩa là Chủ tịch nước. Hai bên tấm trướng có hai câu đối “Nam Bắc Toàn Dân Quy Thượng Chính” (Đồng bào hai miền Nam - Bắc một lòng tưởng niệm Bác Hồ, bậc cao minh chính nghĩa), “Á Âu Thế Giới Kỉnh Tu Mi” (Trên thế giới châu Á, châu Âu đều kính trọng Bác là bậc quân tử anh hùng). Khi đọc ngược chữ cuối của hai câu đối Chính - Mi sẽ thành tên của Bác là Chí - Minh. Mâm quả được xếp thành lá cờ Tổ quốc với mận đỏ làm nền và 5 quả xoài chín đặt chính giữa tạo thành ngôi sao vàng 5 cánh. Bình hoa cũng được bài trí tương tự với bông trang đỏ làm nền quốc kỳ, hoa điệp vàng xếp hình ngôi sao.
Giữa không gian trang nghiêm, trong tiếng khóc thương của những người dự Lễ truy điệu quyện khói hương nghi ngút, Hòa thượng Thích Pháp Lan chậm rãi đọc điếu văn tiễn biệt vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc. Nhưng ngay khi lời điếu khép lại, ngài lập tức châm lửa đốt toàn bộ bản thảo rồi lấy chân giậm nát từng mảnh tro. Theo lời kể của Thượng tọa Thích Thiện Tâm, đó là một biện pháp bảo mật đã được tính toán từ trước, nhằm xóa sạch mọi dấu vết có thể dẫn mật thám lần ra người soạn thảo và cơ sở cách mạng.
 |
| Thượng tọa Thích Thiện Tâm xúc động khi đọc lại điếu văn tưởng niệm Bác Hồ |
Biến đau thương thành hành động
Hay tin đang có Lễ truy điệu Bác Hồ tại chùa Khánh Hưng, rất đông cảnh sát Việt Nam Cộng hòa và mật vụ kéo tới định giải tán nhưng vấp phải nhiều lớp rào chắn được tạo thành từ lực lượng học sinh, sinh viên yêu nước. Khi mật vụ ùa vào được đến sảnh thì Lễ truy điệu cũng vừa xong.
Biến đau thương thành hành động, những người tham dự Lễ truy điệu xuống đường tổ chức cuộc biểu tình rầm rộ đòi độc lập, dân chủ. Băng-rôn được học sinh, sinh viên chuẩn bị sẵn trong thời gian diễn ra Lễ truy điệu.
 |
| Trong căn mật thất của chùa Khánh Hưng, Hòa thượng Thích Pháp Lan cùng một số Phật tử thân cận, những người yêu nước đã thống nhất một quyết định táo bạo: Cử hành Lễ truy điệu Bác công khai ngay giữa lòng Sài Gòn |
Đoàn người đi đến đâu, người dân Sài Gòn nhập thêm vào đến đấy, nối dài liên tục. Đoàn biểu tình đi từ chùa Khánh Hưng đến Ngã sáu Công trường Dân Chủ, quẹo sang đường Trần Quốc Toản (nay là đường Ba Tháng Hai) rồi qua đường Cao Thắng. Đến đây, đoàn biểu tình bị cảnh sát đàn áp nên giải tán.
Ngay ngày hôm sau, Hòa thượng Thích Pháp Lan bị triệu đến Tổng nha Cảnh sát Sài Gòn giải trình về việc tổ chức Lễ truy điệu Bác Hồ. Suốt nhiều giờ đối diện các sĩ quan an ninh và cố vấn Mỹ, Hòa thượng vẫn bình thản đối đáp. Khi bị chất vấn việc truy điệu Chủ tịch Hồ Chí Minh, ngài điềm tĩnh khẳng định: “Người tu hành chỉ kính trọng những người yêu nước, mà Hồ Chí Minh là một người yêu nước được nhân dân kính trọng”.
Cố Hòa thượng thậm chí còn “phản công” viên Thiếu tá Mỹ bằng cách nhắc đến những phong trào phản chiến ngay trên đất Mỹ cũng đang tưởng niệm Cụ Hồ. Đến những dòng chữ trên bức trướng cũng được Hòa thượng lý giải theo tinh thần đoàn kết dân tộc và giáo lý nhà Phật, ý nghĩa tấm trướng trên bàn thờ (quốc gia là trên cao, mong đồng bào hai miền Nam Bắc thương yêu nhau thì lúc đó sẽ được toàn thế giới kính trọng).
 |
| Điếu văn Hòa thượng Thích Pháp Lan đọc trong Lễ truy điệu Bác Hồ ngày 9-9-1969 tại chùa Khánh Hưng |
Đòn quyết định được Hòa thượng tung ra ở cuối buổi thẩm vấn. Ngài thẳng thắn nói với những người đối diện: “Nếu bắt một vị sư được hàng nghìn Phật tử kính mến chỉ vì truy điệu Chủ tịch Hồ Chí Minh, chính họ sẽ tự đẩy thêm nhiều người về phía cách mạng”. Lập luận sắc bén ấy khiến toàn bộ kế hoạch quy kết tội danh sụp đổ. Cuối cùng, phía chính quyền buộc phải trả tự do cho Hòa thượng ngay trong ngày. Trước khi rời Tổng nha Cảnh sát, ngài còn từ chối xe đưa về vì không muốn đồng bào hiểu lầm mình cộng tác với chính quyền, đồng thời yêu cầu hoàn lại 20 đồng tiền taxi đã tự bỏ ra để đến làm việc bởi đó là tiền cúng dường của Phật tử, không thể dùng cho những việc vô ích.
“Hồ Chủ tịch kính yêu của chúng ta không còn nữa! Tổn thất này thật là lớn lao, đau thương này thật là vô hạn. Dân tộc ta và Đảng ta mất một vị lãnh tụ thiên tài và một người thầy vĩ đại…”, những lời điếu văn được ông Lê Duẩn - Bí thư thứ nhất Ban Chấp hành Trung ương Đảng Lao động Việt Nam đọc tại Lễ truy điệu Chủ tịch Hồ Chí Minh trên Quảng trường Ba Đình đã thể hiện niềm đau xót của cả dân tộc.
Sự kiện chùa Khánh Hưng tổ chức truy điệu để tưởng nhớ Bác Hồ đã lan tỏa khắp nơi trên mảnh đất miền Nam ruột thịt, từ thành phố lớn Sài Gòn - Gia Định đang chịu sự kìm kẹp của kẻ thù cho đến các địa phương như Đồng Tháp, đất mũi Cà Mau; từ nhà tù Chí Hòa, Côn Đảo đến chiến khu giải phóng, những người chiến sĩ cách mạng và nhân dân miền Nam, bất chấp bom đạn, hiểm nguy bằng nhiều hình thức khác nhau, đã tổ chức truy điệu để tưởng nhớ về Người với lòng kính yêu vô hạn.
Từ đó, bàn thờ Bác nơi chùa Khánh Hưng thường xuyên được đồng bào yêu nước đến dâng hương tưởng niệm Bác. Chùa Khánh Hưng cũng trở thành nơi tổ chức các cuộc đấu tranh chính trị của các giới ở Sài Gòn. Sau khi Hòa thượng Thích Pháp Lan viên tịch năm 1994, Bảo tàng Hồ Chí Minh đón bàn thờ này về vào năm 2003. Từ đó, tại tầng 2 trong không gian trưng bày các đền thờ Bác, bàn thờ với đôi câu đối chữ Hán kỳ đặc kia được trưng bày trang trọng.
