Kinh xuất ly giới và việc thực hành

1. Ý nghĩa của chữ “Xuất Ly”

“Xuất” là ra khỏi. “Ly” là xa lìa. “Xuất ly” nghĩa là thoát ra khỏi những trạng thái tâm bất thiện đang giam giữ mình.

Người tu không phải chỉ học giáo lý, tụng kinh hay ngồi thiền nhiều giờ, mà quan trọng nhất là tâm có thật sự thoát khỏi phiền não hay chưa. Đức Phật đưa ra sáu dấu hiệu để kiểm chứng điều đó.

2. Từ tâm giải thoát sân hận

Đức Phật dạy rắng nếu một người nói: “Tôi đã tu tập tâm từ rất nhiều, nhưng trong lòng vẫn đầy sân hận.” Thì người ấy đang hiểu sai. Vì tâm từ và sân hận không thể cùng tồn tại trong cùng một thời điểm.

Khi lòng từ thật sự được nuôi dưỡng sung mãn: Ta dễ tha thứ hơn. Ta bớt trách móc hơn. Ta ít muốn làm tổn thương người khác hơn.

Thực hành trong gia đình

Khi vợ chồng, cha mẹ, con cái hoặc đồng nghiệp làm điều không vừa ý thì hãy dừng lại vài giây và khởi tâm: “Người này cũng đang mong cầu hạnh phúc như mình.” “Người này cũng có khổ đau như mình.” Ngay lúc đó sân hận sẽ giảm xuống.

Tâm từ chính là thuốc giải của sân.

3. Bi tâm giải thoát hại tâm

Bi tâm là lòng thương trước nỗi khổ của người khác. Người có lòng bi chân thật sẽ không muốn gây tổn thương ai. Nếu vẫn còn muốn trả đũa, làm đau người khác, chứng tỏ bi tâm chưa đủ lớn.

Thực hành trong gia đình “Thiền trong từng phút giây" (TTTPG).

Khi gặp người nóng tính, ích kỷ, nói lời khó nghe, chúng mình luôn nhắc nhau quán: “Người này đang khổ nên mới hành xử như vậy.”

Thay vì phản ứng bằng bực tức, chúng mình phản ứng bằng sự thấu hiểu. Đó là thực tập bi tâm trong từng phút giây.

Mi Tiên Vấn Đáp và vài suy nghĩ về tinh túy của đạo Phật

4. Hỷ tâm giải thoát bất lạc tâm

Bất lạc tâm là tâm buồn bã, khó chịu, ganh tỵ, không vui. Người tu tập hỷ tâm biết vui với thành công của người khác, niềm vui của người khác, hạnh phúc của người khác. Người ấy không còn bị đốt cháy bởi sự so sánh.

Thực hành trong đời sống

Khi thấy người khác giàu hơn, giỏi hơn, thành công hơn thay vì ganh tỵ chúng mình luôn nhắc nhau khởi niệm: “Thật tốt lành.” "Cầu mong họ tiếp tục hạnh phúc.” Đây là phương pháp chuyển hóa rất mạnh. Người biết tùy hỷ sẽ sống nhẹ nhàng và an lạc.

5. Xả tâm giải thoát tham ái

Xả không phải là thờ ơ. Xả là bình thản trước được và mất.

Đức Phật dạy: Nếu thật sự tu tập tâm xả thì tham ái không còn ngự trị.

Trong cuộc sống hiện đại

Chúng ta thường bị lời khen làm vui, lời chê làm buồn được lợi thì thích, mất lợi thì khổ. Người có tâm xả vẫn làm việc hết lòng nhưng không bị dính mắc.

Họ hiểu rằng: Mọi thứ đều vô thường. Có thì vui vừa đủ. Mất thì bình thản đón nhận.

6. Vô tướng tâm giải thoát

“Tướng” là những hình ảnh, khái niệm, nhãn mác mà tâm bám víu.

Ví dụ: Tôi là người giỏi. Tôi là người đúng. Người kia là người xấu. Đây là của tôi.

Vô tướng là buông bỏ những chấp trước ấy. Khi tâm không còn bám vào các tướng: tâm nhẹ hơn, tâm rộng hơn, tâm tự do hơn.

Thực hành trong gia đình TTTPG

Mỗi khi khởi lên phán xét: “Người này thế này.” “Người kia thế kia.”

Luôn nhắc nhau cùng nhận biết: Đó chỉ là một nhận định của tâm. Không phải sự thật tuyệt đối. Nhận biết như vậy là đang thực tập vô tướng.

7. Nhổ tận gốc tư tưởng

“Tôi là” Đây là phần sâu sắc nhất của bài Kinh.

Đức Phật nói: Nếu ai thật sự đã từ bỏ được tư tưởng: “Tôi là.” Thì người ấy không còn nghi hoặc nữa. Tại sao?

Bởi mọi khổ đau đều xoay quanh cái tôi: Tôi đúng. Tôi giỏi. Tôi bị xúc phạm. Tôi bị xem thường. Tôi phải được công nhận.

Khi cái tôi giảm xuống: tranh cãi giảm xuống, khổ đau giảm xuống, nghi ngờ giảm xuống.

Thực hành trong gia đình

Mỗi khi xảy ra bất đồng thì cùng nhau tự hỏi: "Điều gì đang bị tổn thương?”

Thường không phải sự thật bị tổn thương. Mà là cái tôi bị tổn thương. Nhìn ra điều này là bước đầu của giải thoát.

8. Thông điệp cốt lõi của bài Kinh

Đức Phật đang dạy chúng ta một nguyên tắc rất quan trọng: Kết quả của sự tu tập phải thể hiện ngay trong tâm mình.

Nếu còn sân nhiều, còn hại người, còn ganh tỵ, còn tham đắm, còn chấp trước, còn ôm chặt cái tôi, thì cần tiếp tục thực hành.

Tu tập không phải để có danh xưng người tu. Tu tập là để chuyển hóa tâm. Khi từ tăng lên, sân giảm xuống. Khi bi tăng lên, ác ý giảm xuống. Khi hỷ tăng lên, ganh tỵ giảm xuống. Khi xả tăng lên, tham ái giảm xuống. Khi vô ngã tăng lên, khổ đau giảm xuống. Đó chính là dấu hiệu của sự xuất ly.

Gia đình TTTPG thường nhắc nhau thực hành trong tuần

Mỗi tối trước khi ngủ, chúng mình nhắc nhau dành 5 phút quán chiếu:

1. Hôm nay tôi có khởi sân với ai không?

2. Tôi đã thể hiện lòng từ với ai?

3. Tôi có làm ai tổn thương bằng lời nói hay hành động không?

4. Tôi có vui trước niềm vui của người khác không?

5. Điều gì hôm nay làm tôi dính mắc nhiều nhất?

6. Tôi đã bảo vệ cái tôi của mình ở những tình huống nào?

Ghi nhận mà không phán xét. Chỉ cần thấy rõ là đã bắt đầu chuyển hóa.

Thông điệp thực hành từ gia đình TTTPG: Mỗi phút giây là một cơ hội xuất ly. Xuất ly không phải rời bỏ gia đình hay công việc. Xuất ly là rời bỏ sân hận, ác ý, ganh tỵ, tham ái và cái tôi ngay trong chính giây phút hiện tại. Người biết sống với tâm từ, tâm bi, tâm hỷ, tâm xả trong từng phút giây chính là người đang bước đi trên con đường giải thoát mà Đức Phật đã chỉ dạy.

Nguyện cho tất cả chúng sinh thường tôn kính Tam Bảo, nuôi lớn tâm từ, tâm bi, tâm hỷ, tâm xả; không còn phiền não, không còn oan trái, không còn ác ý, thoát mọi hiểm nguy và luôn được an vui.