Hai vị giáo phẩm này hiện diện trong nhiều hình ảnh lịch sử về sự kiện trọng đại của GHPGVN, đó là Hội nghị Thống nhất Phật giáo Việt Nam, thành lập GHPGVN, diễn ra tại chùa Quán Sứ, Thủ đô Hà Nội, từ ngày 4 đến 7-11-1981. Lúc đó, giáo phẩm của các ngài là Thượng tọa.
45 năm chưa phải là quá xa để có sự nhầm lẫn, nhưng gần đây, khi AI và các ứng dụng thiết kế, chỉnh sửa hình ảnh tự động, các hình ảnh lịch sử này được “làm mới” với nhiều chi tiết hết sức bất ngờ!
Ví dụ hình ảnh dưới đây được phổ biến trên mạng, liên quan tới sự kiện Đại lão Hòa thượng Đệ nhất Pháp chủ Thích Đức Nhuận cùng chư tôn đức, đại diện các đoàn đại biểu tham dự Hội nghị Thống nhất Phật giáo Việt Nam ký văn kiện thống nhất Hiến chương được Ban soạn thảo trình, đúc kết ý chí và nguyện vọng của đại biểu 9 tổ chức, giáo hội, hội và hệ phái tham gia.
 |
Hình ảnh lịch sử bị đổi màu, đổi không gian, biến dạng các nhân vật lãnh đạo tối cao của sự kiện lịch sử hình thành Hiến chương, cơ sở cho mọi hoạt động của GHPGVN - ảnh bạn đọc phản ánh |
Trong bức ảnh (thiết kế lại) này, Hòa thượng Thích Từ Hạnh thì bỗng nhiên có một mái tóc muối tiêu rất lạ; Hòa thượng Thích Thanh Tứ bị thêm cái mũ nồi thời trang! Đồng thời bốn vị tôn túc trong bức ảnh “được làm mới” trên lại được khoác lên những trang phục “rất lạ”, không gian cũng tùy tiện biến thành nơi xa lạ.
Song song đó, hình ảnh được “làm màu”, tất nhiên do AI tự làm mà không có trí tuệ thật, sự hiểu biết và thái độ tôn trọng lịch sử… vì được “làm mới” pha màu, nên thoạt nhìn thì sinh động, nhưng sẽ “cười ra nước mắt” khi hình ảnh lịch sử bị thay đổi đến ngô nghê.
Gần đây rộ lên hiện tượng nhiều trang mạng, trong đó có cả kênh thông tin Phật giáo chính thống hoặc tự xưng, sử dụng AI để tạo nhiều thiết kế, cả video liên quan tới Đức Phật, nội dung kinh điển, cả các sự kiện lịch sử.
 |
Bức ảnh lịch sử thật được gìn giữ 45 năm qua về sự kiện thành lập GHPGVN |
 |
Một góc khác của diễn biến trên để thấy đủ hai vị giáo phẩm là Hòa thượng Thích Từ Hạnh, Hòa thượng Thích Thanh Tứ (lúc đó các ngài có giáo phẩm Thượng tọa) |
Sử dụng AI như một phương tiện hỗ trợ là tốt, tuy nhiên lạm dụng nó một cách bất chấp, không có sự thẩm định và thiếu sự hiểu biết về văn hóa, lịch sử, mỹ thuật, tính tôn giáo… đã cho thấy nhiều bất cập, mà trên là một thí dụ.
Có trường hợp dựng video về Đức Phật với pháp phục pha cổ trang tùy tiện, tư thế đi và ngồi sai, thậm chí bàn tay, bàn chân có tới… 6-7 ngón!
Thiết nghĩ, khi ứng dụng các tiện ích của trí tuệ nhân tạo (AI) trong các công việc, ở đây đề cập lĩnh vực thiết kế, chư Tăng Ni, Phật tử, hoặc người làm truyền thông Phật giáo hết sức thận trọng khi 'làm mới' hình ảnh Đức Phật, sự kiện và nhân vật lịch sử..., vì nếu không sẽ để lại hậu quả xấu, thậm chí vô tình xuyên tạc, làm méo mó những giá trị thiêng liêng.
Hiện Giáo hội, ngành Văn hóa - Nghi lễ chưa có một khuyến cáo hay lưu ý nào như một số lĩnh vực xã hội và nhà nước đã từng quy định sử dụng AI, tuy nhiên thiết nghĩ, chúng ta cần thận trọng trong việc tạo, tiếp nhận, chia sẻ và sử dụng sản phẩm loại này.
Bởi với một số người thấy đẹp là tải về để dùng chia sẻ cho người khác mà không hề biết nó vi phạm các nguyên tắc tối kỵ, làm biến dạng lịch sử, như việc nhiều nơi sử dụng hình ảnh Đức mẹ và Chúa hài đồng để minh họa trong lễ Vu lan, hay sử dụng video ngụy tạo cảnh Bồ-tát Thích Quảng Đức tự thiêu để xuyên tạc sự thật.
Sự chia sẻ vô tội vạ hoặc không đủ hiểu biết để kiểm chứng vô tình làm lan toả những hình ảnh lệch lạc. Điều nguy hiểm là khi không có sự chấn chỉnh cần thiết là điều sai sẽ trở thành đúng trong nhận thức của số đông theo dạng thức lối mòn đi mãi sẽ thành đường lớn; cái sai sẽ được nhân rộng và trở nên phổ biến, nhất là khi nó được gắn với danh nghĩa “Phật giáo”!
