Dừng lại

Tôi nhớ rất rõ ngày hôm ấy. Một ngày ở trên núi, giữa thiên nhiên hùng vĩ, trên hành trình chuẩn bị bước qua một “đèo sinh tử” của đời mình.

Nhìn lại bức ảnh ấy, tôi chợt nhận ra một điều: Có lẽ điều đẹp nhất không phải là mình hiện lên rõ nhất. Mà là khi mình biết dừng lại. Dừng lại để thấy. Dừng lại để lắng nghe. Dừng lại để cái tôi bớt lên tiếng.

Trong cuộc sống, phần lớn chúng ta đều muốn mình hiện lên thật rõ nét. Ta muốn được nhìn thấy, được công nhận, được khẳng định. Ta dành rất nhiều năm để xây dựng hình ảnh về chính mình, để chứng minh mình là ai, mình có gì, mình đã làm được những gì. Nhưng càng đi sâu vào hành trình học Phật và thực tập thiền định, tôi càng nhận ra rằng bình an không đến khi cái tôi trở nên lớn hơn. Bình an đến khi cái tôi trở nên nhẹ hơn.

Trong Kinh Nikāya, Đức Phật nhiều lần dạy về việc quán sát thân, thọ, tâm và pháp như chúng đang là. Khi sự chú tâm được thiết lập, con người bắt đầu thấy rõ rằng tất cả những gì mình gọi là “tôi”, “của tôi”, “bản ngã của tôi” chỉ là những hiện tượng sinh rồi diệt, đến rồi đi.

Đứng trước vũ trụ và thiên nhiên, tôi cảm nhận rất rõ sự nhỏ bé của một đời người. Những lo toan. Những hơn thua. Những vai diễn. Những danh xưng. Những thành công hay thất bại mà ta vẫn mang theo mỗi ngày.

Tất cả bỗng trở nên thật mong manh. Ngọn núi ấy đã ở đó hàng nghìn năm trước khi chúng ta xuất hiện và sẽ còn ở đó rất lâu sau khi chúng ta rời đi. Trước sự vĩ đại ấy, bản ngã không còn lý do gì để gồng lên nữa.

Có lẽ vì thế mà tôi yêu bức ảnh mờ ấy. Bởi nó giống như một lời nhắc nhở rằng vẻ đẹp không phải lúc nào cũng nằm ở việc mình được nhìn thấy rõ nhất.

Đôi khi vẻ đẹp nằm ở khoảnh khắc cái tôi lùi lại phía sau để ta được hòa vào một điều gì đó lớn lao hơn chính mình. Để ta không còn là trung tâm của mọi thứ. Để ta thôi cố gắng trở thành ai đó. Để ta chỉ đơn giản là đang hiện diện.

Thực ra, mọi đau khổ trong đời sống đều bắt đầu từ việc ta không biết dừng lại. Ta phản ứng quá nhanh. Ta phán xét quá nhanh. Ta muốn quá nhanh. Ta bực bội quá nhanh. Ta bảo vệ cái tôi quá nhanh.

Bước chân đầu tiên

Trong các khóa học “Thiền Trong Từng Phút Giây”, tôi thường hướng dẫn một kỹ năng rất đơn giản nhưng vô cùng hiệu quả: Chú tâm.

Trước hết là chú tâm vào các cảm giác đang xảy ra trên thân.

Chỉ cần dừng lại vài giây để cảm nhận hơi thở. Dừng lại vài giây để cảm nhận bàn chân đang chạm đất. Dừng lại vài giây để cảm nhận thân đang ngồi, đang đứng, đang đi. Sự dừng lại ấy tưởng như rất nhỏ nhưng lại tạo ra một bước ngoặt rất lớn trong đời sống nội tâm.

Bởi khi chú tâm xuất hiện thì tâm bắt đầu sáng lên. Khi tâm sáng lên, ta thấy được những phản ứng đang khởi sinh. Ta thấy cơn nóng giận. Ta thấy sự khó chịu. Ta thấy tính lười biếng. Ta thấy sự thô lỗ. Ta thấy những đòi hỏi của bản ngã. Và khi thấy được, ta không còn hoàn toàn bị chúng điều khiển nữa.

Trong kinh điển Nikāya, đây chính là con đường phát triển Chánh niệm và Tỉnh giác. Chánh niệm là nhớ để quay về. Tỉnh giác là biết rõ những gì đang xảy ra.

Khi có Chánh niệm, ta nhớ chú tâm. Khi có Tỉnh giác, ta biết mình đang thế nào.

Nhờ vậy mà những tâm tính bất thiện dần được chuyển hóa. Từ khó tính trở thành dễ tính. Từ khó nuôi trở thành dễ nuôi. Từ chây lười trở thành siêng năng. Từ thô lỗ cục cằn trở thành tử tế và thân thiện.

Ngược lại, khi không có Chánh niệm, ta quên mất sự chú tâm. Lúc ấy những thói quen cũ lập tức xuất hiện. Và xung đột bắt đầu.

Xung đột với người khác. Xung đột với công việc. Xung đột với hoàn cảnh. Thậm chí xung đột với chính mình.

Cho nên, tu tập không phải là cố gắng trở thành một điều gì thật đặc biệt. Tu tập trước hết là học cách dừng lại. Dừng lại để thấy. Dừng lại để nhớ. Dừng lại để chú tâm. Dừng lại để không bị cuốn đi bởi những phản ứng vô thức.

Theo ý nghĩa sâu xa của giáo lý Nikāya, con đường từ phàm phu đến A-la-hán không phải là hành trình đi đến một nơi nào khác. Đó là hành trình chuyển hóa tâm tính.

Mỗi ngày bớt khó tính hơn một chút. Mỗi ngày bớt ích kỷ hơn một chút. Mỗi ngày bớt nóng giận hơn một chút. Mỗi ngày tử tế hơn một chút. Mỗi ngày khiêm nhường hơn một chút. Mỗi ngày biết dừng lại nhiều hơn một chút. Và rồi một ngày nào đó, tâm trở nên hoàn toàn dễ tính, dễ nuôi, siêng năng, tử tế và thân thiện một cách tự nhiên, liên tục và bền vững. Đó chính là giải thoát.

Nhìn lại bức ảnh mờ trên núi năm ấy, tôi không thấy một gương mặt bị mờ. Tôi thấy một bản ngã đang dần tan ra. Tôi thấy một con người đang học cách buông bớt những định nghĩa về chính mình. Tôi thấy sự kết nối sâu sắc giữa một sinh mệnh nhỏ bé với vũ trụ vô cùng.

Và tôi hiểu rằng: Có những lúc điều quan trọng nhất trong cuộc đời không phải là bước tiếp. Mà là dừng lại. Dừng lại để chú tâm. Dừng lại để thấy rõ chính mình. Dừng lại để trở về với thực tại. Dừng lại để sống. Bởi đôi khi, chỉ một khoảnh khắc dừng lại đúng nghĩa cũng đủ làm thay đổi cả cuộc đời.

Bạn có muốn cùng tôi dừng lại không, chỉ vài phút cùng nhau dừng lại có được không. Bạn sẽ thấy thú vị và vi diệu lắm. Thật!