Đến Huế hành hương qua những cổ tự

Không chỉ có lăng tẩm, đền đài, Huế còn là một trung tâm Phật giáo lớn với hệ thống chùa cổ, quốc tự, tổ đình và thiền viện nằm dọc sông Hương, trên những ngọn đồi hoặc nép mình giữa rừng thông. Hành hương ở Huế vì thế không đơn thuần là tham quan kiến trúc, mà còn là hành trình tìm về lịch sử Phật giáo, nếp sống thiền môn và sự tĩnh lặng đặc trưng của cố đô.

Từ ngôi quốc tự bên sông Hương

Điểm khởi đầu quen thuộc của hành trình là chùa Thiên Mụ, nằm trên đồi Hà Khê, bên tả ngạn sông Hương. Du khách có thể đến bằng đường bộ hoặc đi thuyền, bước lên những bậc cấp dẫn tới tháp Phước Duyên, đại hồng chung, điện Đại Hùng và khu tháp tổ phía sau.

Được dựng từ thời chúa Nguyễn Hoàng, Thiên Mụ gắn với quá trình mở cõi và định hình đời sống Phật giáo ở Đàng Trong. Những văn bia, pháp khí và kiến trúc còn lại phản ánh mối quan hệ giữa Phật giáo với các chúa Nguyễn, triều Nguyễn. Tấm bia do chúa Nguyễn Phúc Chu lập năm 1715 hiện vẫn là một tư liệu quan trọng tại chùa.

Rời Thiên Mụ, người hành hương có thể đến chùa Từ Hiếu, ngôi tổ đình nằm giữa đồi thông ở phường Thủy Xuân. Nơi đây nổi tiếng bởi cảnh quan thanh tĩnh, hồ bán nguyệt, những mái chùa phủ màu thời gian và khu lăng mộ các thái giám triều Nguyễn. Từ Hiếu cũng gắn với Thiền sư Nhất Hạnh, người xuất gia tại đây khi còn trẻ.

Không xa Từ Hiếu là chùa Báo Quốc trên đồi Hàm Long. Chùa do Hòa thượng Giác Phong khai sơn vào thế kỷ 17, từng mang tên Hàm Long Tự và được chúa Nguyễn Phúc Khoát ban biển “Sắc tứ Báo Quốc Tự” năm 1747. Ngoài kiến trúc cổ, khu tháp tổ và giếng Hàm Long, chùa còn giữ vai trò quan trọng trong công cuộc đào tạo tăng tài, chấn hưng Phật giáo ở miền Trung.

Theo dấu lịch sử Phật giáo cố đô

Chùa Từ Đàm là điểm không thể bỏ qua nếu muốn tìm hiểu lịch sử Phật giáo Việt Nam hiện đại. Tiền thân là chùa Ấn Tôn, được Thiền sư Minh Hoằng - Tử Dung khai sơn vào cuối thế kỷ 17. Nơi đây từng là trung tâm của phong trào Chấn hưng Phật giáo Trung Kỳ, địa điểm tổ chức hội nghị thống nhất Phật giáo toàn quốc năm 1951 và gắn với phong trào đấu tranh Phật giáo năm 1963.

Từ Đàm ngày nay có chính điện rộng, tháp Ấn Tôn bảy tầng và cây bồ đề được chiết từ cây bồ đề tại Bồ Đề Đạo Tràng. Khác vẻ trầm mặc của Từ Hiếu, ngôi chùa mang không khí của một trung tâm sinh hoạt, giáo dục và tổ chức các sự kiện Phật giáo lớn.

Ở phía bắc sông Hương, chùa Diệu Đế nằm gần khu phố cổ Gia Hội. Chùa được vua Thiệu Trị cho xây dựng năm 1844 trên nền phủ đệ cũ của nhà vua, từng là một quốc tự của triều Nguyễn. Vào mùa Phật đản, đây là nơi cử hành lễ Mộc dục và khởi hành đoàn rước Phật qua những tuyến phố trung tâm đến chùa Từ Đàm.

Nếu có thêm thời gian, du khách có thể đi xa trung tâm để đến Huyền Không Sơn Thượng, tìm không gian thiền giữa núi rừng; ghé chùa Diệu Viên, ngôi chùa nữ đầu tiên trên đất Huế; hoặc lên núi Túy Vân chiêm bái chùa Thánh Duyên và ngắm đầm Cầu Hai từ tháp Điều Ngự.

Hành hương tại Huế nên được thực hiện chậm rãi. Du khách cần mặc trang phục kín đáo, nói nhỏ, hạn chế chụp ảnh trong thời khóa và không biến sân chùa thành nơi tạo dáng. Một ngày có thể đi Thiên Mụ - Từ Hiếu - Báo Quốc - Từ Đàm; còn hành trình hai ngày sẽ đủ thời gian dành cho Diệu Đế và những ngôi chùa vùng ngoại ô. Ở Huế, đôi khi điều đáng nhớ nhất không nằm ở số chùa đã đến, mà là khoảnh khắc người đi biết dừng lại giữa một tiếng chuông chiều.

Ngọc Ngà