Không chỉ trang bị nền tảng Phật học vững chắc, giáo dục Phật giáo còn cần chú trọng bồi dưỡng khả năng thấu hiểu xã hội, năng lực đối thoại và bản lĩnh tu học, để Tăng Ni trẻ có thể vận dụng giáo pháp phù hợp với nhu cầu của con người trong bối cảnh đương đại.
![]() |
Đại đức Thích Không Tú |
Từ thực tiễn giảng dạy và mối quan tâm đối với công tác hoằng pháp, Đại đức Thích Không Tú, Phó Trưởng khoa Hoằng pháp - Học viện Phật giáo VN tại TP.HCM, Ủy viên Ban Hoằng pháp và Hướng dẫn Phật tử TP.HCM, chia sẻ ba điều ưu tư trong công tác đào tạo Tăng Ni hiện nay.
Thấu hiểu xã hội để hoằng pháp phù hợp
Theo Đại đức, Tăng Ni trẻ hôm nay sẽ bước vào một môi trường hoằng pháp có nhiều khác biệt so với các thế hệ trước. Người dân tiếp cận thông tin nhanh hơn, đặt ra nhiều câu hỏi hơn và cũng có những nhu cầu tinh thần đa dạng hơn. Nếu không được chuẩn bị đầy đủ cho thực tế ấy, những kiến thức tiếp nhận trên giảng đường sẽ khó chuyển hóa thành năng lực hoằng pháp trong đời sống.
Do đó, mục tiêu của công tác đào tạo không chỉ dừng lại ở việc trang bị kiến thức Phật học, mà còn phải giúp người xuất gia có khả năng hiểu xã hội, nhận diện những chuyển biến của con người và biết vận dụng giáo pháp để đồng hành với cộng đồng trong hoàn cảnh mới.
Điều ưu tư thứ nhất, theo Đại đức, là giúp Tăng Ni sinh nhận diện và thấu hiểu những biến đổi của đời sống đương đại.
Muốn hoằng pháp phù hợp, trước hết người hoằng pháp phải hiểu con người và môi trường mà mình đang tiếp xúc. Đời sống xã hội hiện nay thay đổi nhanh chóng, đặc biệt dưới tác động của công nghệ số. Thông tin Phật giáo và các nội dung về tôn giáo, tâm linh được lan truyền rộng rãi trên nhiều nền tảng. Chỉ với một chiếc điện thoại, người trẻ có thể nghe pháp qua YouTube, TikTok, Facebook, tham gia các khóa thiền trực tuyến hoặc tìm hiểu nhiều truyền thống tâm linh khác nhau.
Bên cạnh đó, nhịp sống nhanh tại các đô thị lớn, áp lực công việc và những thay đổi trong quan hệ gia đình cũng làm nảy sinh nhiều nhu cầu tinh thần mới. Có người tìm đến Phật giáo để tìm hiểu lời Phật dạy và chuyển hóa khổ đau; có người mong muốn tìm phương pháp giảm căng thẳng; cũng có người quan tâm đến thiền tập, chữa lành hoặc ý nghĩa của cuộc sống.
Trước thực tế ấy, giảng viên cần giúp Tăng Ni sinh nhận diện những chuyển biến của xã hội bằng kiến thức khoa học và sự quan sát thực tiễn. Nội dung giảng dạy nên gắn với những tình huống đang diễn ra trong đời sống, đồng thời khuyến khích người học tìm hiểu cộng đồng, tiếp xúc với người dân và lắng nghe những nhu cầu thực sự của họ. Khi thấu hiểu xã hội, Tăng Ni trẻ mới có thể vận dụng giáo lý một cách phù hợp với từng đối tượng và hoàn cảnh cụ thể.
![]() |
Từ bục giảng, người thầy góp phần nuôi dưỡng nền tảng tri thức, định hướng con đường tu học cho thế hệ Tăng Ni trẻ |
Đổi mới phương pháp giảng dạy, phát triển năng lực đối thoại
Điều ưu tư thứ hai là đổi mới phương pháp giảng dạy nhằm phát triển năng lực đối thoại và thích ứng cho Tăng Ni sinh.
Đại đức cho rằng, kiến thức nội điển vững chắc là điều kiện cần, nhưng để công tác hoằng pháp đạt hiệu quả, Tăng Ni sinh còn phải có khả năng diễn đạt, lắng nghe và đối thoại. Bởi trong xã hội hiện nay, người tìm hiểu Phật pháp có trình độ, nghề nghiệp, môi trường sống và nhu cầu rất khác nhau. Có người am hiểu Phật học; có người chưa từng tiếp xúc với giáo lý; có người đặt câu hỏi từ góc độ khoa học; cũng có người đến với Phật giáo thông qua thiền tập, văn hóa hoặc các hoạt động thiện nguyện.
Vì vậy, cùng một nội dung giáo lý không thể được trình bày theo một phương thức duy nhất cho tất cả đối tượng. Người hoằng pháp cần biết lựa chọn cách diễn đạt phù hợp, đồng thời có khả năng tiếp nhận những câu hỏi, ý kiến khác biệt với tinh thần cởi mở và tôn trọng.
Để hình thành những năng lực này, các trường Phật học cần tạo thêm cơ hội thực hành cho Tăng Ni sinh thông qua các buổi thuyết trình, thảo luận nhóm, xử lý tình huống hoằng pháp, thực hành tư vấn và phản biện học thuật.
Chẳng hạn, khi đối diện với nhận định của một người trẻ cho rằng Phật giáo không còn phù hợp với xã hội hiện đại, Tăng Ni sinh cần biết lắng nghe, tìm hiểu nguyên nhân dẫn đến suy nghĩ ấy và lựa chọn cách đối thoại thích hợp, thay vì vội vàng phê phán hoặc áp đặt quan điểm của mình.
Bên cạnh đó, việc hướng dẫn Tăng Ni sinh sử dụng công nghệ và mạng xã hội một cách có trách nhiệm cũng là yêu cầu cần thiết. Người học cần biết vận dụng các nền tảng số để truyền tải giáo pháp, tổ chức sinh hoạt trực tuyến và kết nối với cộng đồng; đồng thời phải có khả năng chọn lọc thông tin, giữ gìn sự chuẩn mực trong phát ngôn, không chạy theo lượt xem hay sự chú ý nhất thời.
Đặc biệt, cần bồi dưỡng thái độ cởi mở, biết tôn trọng những khác biệt về tín ngưỡng, tôn giáo và quan điểm sống. Theo Đại đức, đó cũng là cách để Phật giáo hiện diện một cách sinh động, gần gũi trong đời sống xã hội, thay vì vô tình tạo nên khoảng cách với những người chưa cùng niềm tin.
Bồi dưỡng đạo hạnh và bản lĩnh tu học trước tác động của thời đại
Điều ưu tư thứ ba, cũng là nền tảng quan trọng trong công tác đào tạo, là chú trọng bồi dưỡng đạo hạnh, bản lĩnh tu học và năng lực tự điều chỉnh cho Tăng Ni sinh.
Đại đức nhận định, càng tiếp xúc với xã hội hiện đại, Tăng Ni sinh càng cần có nền tảng tu học vững vàng để tiếp nhận những điều mới mà không đánh mất lý tưởng xuất gia và tinh thần phụng sự.
Thực tế, môi trường số mang đến nhiều cơ hội tiếp cận tri thức, kết nối cộng đồng và mở rộng hiểu biết, nhưng đồng thời cũng đặt ra không ít thách thức. Nếu thiếu khả năng chọn lọc, Tăng Ni sinh có thể bị cuốn vào những thông tin sai lệch, quan điểm cực đoan, tâm lý so sánh hoặc xu hướng chạy theo sự nổi tiếng trên mạng xã hội. Những tác động này không chỉ ảnh hưởng đến đời sống nội tâm mà còn có thể tác động đến hình ảnh của người tu sĩ trong mắt cộng đồng.
Theo Đại đức, giảng viên không thể chỉ dừng lại ở việc nhắc nhở Tăng Ni trẻ giữ gìn giới luật bằng những lời khuyên chung. Điều quan trọng hơn là giúp các em hiểu vì sao phải giữ giới, vì sao cần xây dựng đời sống nội tâm vững vàng và vì sao người tu sĩ phải thận trọng trong lời ăn tiếng nói, nhất là khi tham gia môi trường truyền thông.
Khi hiểu được ý nghĩa và giá trị của sự tu tập, Tăng Ni sinh mới có thể hình thành ý thức tự giác, biết điều chỉnh bản thân trước những tác động từ bên ngoài, thay vì chỉ tuân thủ các nguyên tắc bằng sự nhắc nhở.
Cùng với việc rèn luyện Giới luật, công tác đào tạo cần quan tâm bồi dưỡng đạo đức, chánh niệm, khả năng làm chủ cảm xúc và tinh thần trách nhiệm của người tu sĩ. Đặc biệt, vai trò nêu gương của người thầy có ý nghĩa rất lớn. Giảng viên không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn cần thể hiện sự nhất quán giữa lời giảng và đời sống tu tập. Bởi Tăng Ni sinh có thể tiếp nhận nhiều điều từ sách vở, nhưng chính tấm gương của người thầy thường để lại những dấu ấn sâu sắc hơn.
"Ba điều ưu tư này có mối liên hệ chặt chẽ với nhau. Hiểu xã hội giúp Tăng Ni trẻ nhận diện đúng nhu cầu của con người. Có năng lực đối thoại giúp các em chuyển tải giáo pháp phù hợp. Có nền tảng tu học vững vàng giúp các em không bị cuốn theo những biến động của thời đại. Khi được trang bị đồng bộ những năng lực ấy, Tăng Ni sinh sẽ có điều kiện hoằng pháp hiệu quả, đáp ứng nhu cầu của xã hội đương đại, đồng thời giữ được chiều sâu và giá trị của Phật pháp.", Đại đức phân tích thêm.








