Đạo diễn Minh Trương: Hiểu nhân quả để sống có trách nhiệm hơn, không phải để sợ hãi

Sinh ra tại Đà Lạt (Lâm Đồng), đạo diễn Minh Trương có những trải nghiệm và góc nhìn riêng về đời sống, con người và niềm tin tâm linh. Trong cuộc trò chuyện với Phatgiao.org.vn, anh chia sẻ về nhân duyên tìm hiểu đạo Phật, cách ứng dụng giáo lý nhân quả, nghiệp báo vào cuộc sống, cũng như những suy nghĩ về hiện tượng mê tín dị đoan và việc lợi dụng niềm tin tôn giáo.

- Xin chào anh! Anh có thể chia sẻ cơ duyên đến với Phật giáo? Hiện nay, giáo lý nhà Phật có vai trò như thế nào trong cuộc sống và công việc của anh?

- Tôi đến với Phật giáo từ những trải nghiệm của chính cuộc sống. Càng trưởng thành, tôi càng nhận ra có những điều tiền bạc hay danh vọng không thể giải quyết được, mà mỗi người phải quay về nhìn lại chính mình.

Với tôi, học Phật không phải để cầu xin điều gì, mà để sống tỉnh táo hơn, hiểu về nhân quả, biết chịu trách nhiệm và biết thương người hơn.

- Nhìn nhận một cách thực tế, anh có cho rằng nếu giáo lý nhân quả, nghiệp báo của Đức Phật được ứng dụng trong đời sống hằng ngày, xã hội sẽ có những chuyển biến tích cực?

- Tôi tin là như vậy. Tuy nhiên, nhân quả không nên được hiểu như một bản án, kiểu như “hôm nay gặp chuyện xấu là vì kiếp trước đã làm điều xấu”.

Nhân quả rất gần gũi với đời sống. Khi mình gieo sự tử tế, mình sẽ tạo ra những mối quan hệ khác; khi gieo sự tổn thương, sớm muộn cũng phải đối diện với những hậu quả từ hành động ấy.

Hiểu nhân quả là để mình sống có trách nhiệm hơn, chứ không phải để sợ hãi.

- Phật giáo đề cao trí tuệ, chánh kiến và không khuyến khích mê tín dị đoan. Anh quan tâm đến vấn đề này như thế nào?

- Tôi nghĩ điều đáng lo không chỉ là mê tín, mà còn là việc lợi dụng sự mê tín và nỗi sợ hãi của con người.

Khi một người đang đau khổ, nếu có ai đó nói rằng họ bị vong theo, bị nghiệp báo, phải làm lễ này, phải bỏ tiền kia mới được hóa giải… thì rất dễ biến niềm tin thành sự lệ thuộc.

Theo tôi, tinh thần Phật giáo phải giúp con người bớt sợ hãi, bớt vô minh và có khả năng tự chủ hơn trong cuộc sống.

- Cá nhân anh phân biệt như thế nào giữa lời Phật dạy, phong tục, tín ngưỡng dân gian và những biểu hiện mê tín dị đoan?

- Tôi nghĩ cần nhìn vào tác động của những điều ấy đối với con người.

Tín ngưỡng dân gian có thể là một phần của văn hóa, là cách con người tưởng nhớ tổ tiên và tìm kiếm sự kết nối về mặt tinh thần. Trong khi đó, giáo lý Phật giáo hướng con người đến nhân quả, trí tuệ và sự chuyển hóa.

Nếu một niềm tin giúp mình sáng suốt, tử tế và có trách nhiệm hơn, tôi trân trọng điều đó. Nhưng nếu niềm tin ấy khiến mình sợ hãi, lệ thuộc và phải dùng tiền bạc để mua lấy sự bình an, tôi nghĩ cần tỉnh táo xem xét lại.

- Theo anh, những giáo lý căn bản của Đức Phật như nhân quả, nghiệp, duyên khởi, từ bi và trí tuệ có thể giúp người dân nhận diện mê tín dị đoan ra sao?

- Những giáo lý ấy giúp chúng ta quay về nhìn lại chính mình, thay vì đổ hết mọi chuyện cho một thế lực bên ngoài.

Chẳng hạn, khi một người gặp bất hạnh, tôi không nghĩ chúng ta nên vội vàng kết luận: “Đó là nghiệp của họ”.

Hiểu nhân quả đúng đắn phải khiến mình biết thương người hơn, chứ không phải dùng nhân quả để phán xét người khác.

- Vì sao một số hoạt động như bói toán, xem tướng số, gọi hồn, thỉnh vong… đôi khi lại được gắn với danh nghĩa Phật giáo trong đời sống?

- Theo tôi, có sự pha trộn giữa Phật giáo, tín ngưỡng dân gian và những nhu cầu tâm linh của con người trong đời sống.

Tuy nhiên, cũng có những trường hợp lợi dụng danh nghĩa tôn giáo để tạo ra sự sợ hãi và lệ thuộc. Đây là điều rất cần tỉnh táo nhận diện.

Bởi không phải cứ đưa một nghi lễ vào chùa, hay gắn chữ “Phật” vào một hoạt động nào đó, thì nghi lễ hoặc hoạt động ấy đương nhiên trở thành giáo lý của Đức Phật.

- Làm thế nào để giải thích với người thân, bạn bè rằng tin nhân quả và thực hành tu tập khác với việc cầu xin, cúng bái để mong thay đổi kết quả hành động một cách máy móc?

- Tôi nghĩ điều này rất đơn giản: Tu tập là thay đổi chính mình, còn cầu xin là mong một điều gì đó bên ngoài thay đổi thay cho mình.

Nếu tôi làm sai, rồi đi cúng bái để mong xóa hết mọi hậu quả, thì có nghĩa là tôi chưa thực sự hiểu nhân quả.

Hiểu nhân quả là phải biết nhận lỗi, sửa lỗi, bù đắp những tổn thất do mình gây ra và cố gắng không lặp lại sai lầm.

- Theo anh, việc xem ngày giờ, xem bói, xin quẻ, giải hạn, cầu tài, cầu lộc… có thuộc giáo lý Phật giáo không? Nếu không, cần giải thích với Phật tử như thế nào để tránh những nhận thức sai lệch?

- Theo cách tôi hiểu về những giáo lý căn bản của Đức Phật, đó không phải là cốt lõi của việc tu tập.

Tôi không phản đối việc con người cầu nguyện hay gìn giữ những phong tục, tập quán văn hóa. Nhưng nếu tin rằng chỉ cần thực hiện một nghi lễ, bỏ ra một khoản tiền là có thể thay đổi hoàn toàn vận mệnh, thì tôi nghĩ chúng ta cần xem xét lại.

Phật giáo không dạy con người mua sự bình an. Bình an phải được xây dựng từ chính cách mình sống.

- Với cá nhân anh, cần dựa vào những tiêu chí nào để nhận biết một lời giảng có thực sự phù hợp với giáo lý và tinh thần Phật giáo?

- Tôi thường tự đặt ra bốn câu hỏi.

Thứ nhất, lời giảng ấy có giúp mình bớt tham, bớt sân, bớt si hay không?

Thứ hai, có giúp mình sống tử tế và có trách nhiệm hơn không?

Thứ ba, có giúp mình trở nên tự chủ hơn, hay ngược lại, khiến mình ngày càng lệ thuộc?

Và cuối cùng, người giảng có hướng mình quay về với chính mình, hay khiến mình phải phụ thuộc vào họ?

Với tôi, nếu học Phật mà bản thân ngày càng bớt sợ hãi, bớt tham lam, bớt phán xét và biết thương người hơn, thì đó mới thực sự là điều đáng quý!

- Cảm ơn anh về cuộc trò chuyện cởi mở và những chia sẻ chân thành!