Cùng học và rèn luyện kỹ năng chú tâm

Điều đáng suy ngẫm là: Atalanta không thua vì cô chạy chậm. Cô thua vì đã rời sự chú tâm khỏi con đường mình đang chạy.

Những "Quả táo vàng" của thời đại chúng ta

Ngày nay, những “quả táo vàng” không còn nằm bên đường. Chúng nằm trong túi áo của chúng ta. Một thông báo mới. Một tin nhắn vừa đến. Một email chưa cần trả lời ngay. Một video ngắn được đề xuất. Một lần mở mạng xã hội với ý nghĩ: “Chỉ vài phút thôi.” Những thứ ấy tự thân không nhất thiết xấu.

Nhưng vấn đề là chúng thường xuất hiện đúng vào lúc chúng ta cần có mặt trọn vẹn nhất: Khi đang làm một công việc quan trọng. Khi đang đọc một cuốn sách. Khi đang trò chuyện với cha mẹ, vợ chồng, con cái, bạn bè. Khi đang ăn một bữa cơm. Khi đang bước đi. Và cả khi đang ngồi thiền. Như tôi và bạn đang thiền mỗi sáng và mỗi tối.

Mỗi lần chạy theo một “quả táo vàng”, chúng ta không chỉ mất vài phút. Ta mất nhịp. Ta mất sự tỉnh giác. Ta đánh mất khả năng biết rõ mình đang làm gì và tâm đang bị điều gì dẫn đi. Bởi vì thứ chúng ta liên tục đặt tâm vào cũng đang góp phần tạo nên khuynh hướng của tâm và cách chúng ta sống cuộc đời mình.

Đức Phật dạy chú tâm như thế nào?

Trong tinh thần kinh Nikāya, chú tâm không đơn giản là cố gắng tập trung thật căng vào một đối tượng. Đó là sự nhớ biết, tỉnh giác và thấy rõ những gì đang xảy ra nơi thân và tâm ngay trong hiện tại. Khi đi, biết mình đang đi. Khi đứng, biết mình đang đứng. Khi ngồi, biết mình đang ngồi. Khi nằm, biết mình đang nằm. Khi co tay, duỗi tay, ăn, uống, bước tới, bước lui… đều tập sống với sự tỉnh giác. Và đặc biệt: Có cảm giác nơi thân, biết có cảm giác nơi thân.

Dễ chịu, biết dễ chịu. Khó chịu, biết khó chịu. Không dễ chịu cũng không khó chịu, biết như vậy. Không chạy theo. Không xua đuổi. Không vội kết luận: “Tôi đang thế này” hay “Cái này là của tôi”. Chỉ thấy và biết như thật.

Rồi tiếp tục quan sát. Ta sẽ nhận ra một sự thật rất quan trọng: Cảm giác sinh lên. Cảm giác biến đổi. Cảm giác diệt đi.

Lại có cảm giác khác sinh lên. Rồi cũng biến đổi. Rồi cũng diệt đi. Sinh rồi diệt. Sinh rồi diệt. Liên tục.

Không được "Mất thân"

Một cách thực hành rất thiết thực là: Liên tục quay về nhận biết các cảm giác trên tấm thân này. Đừng để tâm chạy đi quá xa mà quên mất thân đang ở đây.

Đang ngồi, biết thân đang ngồi. Đang đi, biết bàn chân đang tiếp xúc mặt đất. Đang thở, biết thân đang thở. Có nóng, biết nóng. Có lạnh, biết lạnh. Có căng, biết căng. Có rung động, tê, ngứa, đau, dễ chịu hay khó chịu… biết rõ cảm giác ấy đang có mặt. Không cần tạo thêm câu chuyện. Không cần phán xét. Không cần biến cảm giác ấy thành “tôi”. Chỉ ghi nhận và thấy sự sinh diệt của nó.

Đây là một điểm rất quan trọng của thực hành. Bởi khi thấy rõ các hiện tượng nơi thân luôn sinh và diệt theo duyên, ta dần thấy rằng: Không thể ra lệnh cho chúng: “Hãy chỉ sinh mà đừng diệt.” Không thể bắt chúng: “Hãy mãi mãi như ý tôi.”

Thân không vận hành hoàn toàn theo ý muốn của ta. Cảm thọ cũng không vận hành hoàn toàn theo ý muốn của ta. Đó là nơi trí tuệ về vô thường, khổ và vô ngã có thể bắt đầu được thấy trực tiếp, chứ không chỉ được hiểu bằng suy nghĩ.

Thấy "Quả táo vàng" nhưng không nhất thiết phải nhặt

Điện thoại rung. Biết: điện thoại đang rung. Trong người xuất hiện cảm giác muốn cầm điện thoại lên. Biết: đang có cảm giác, đang có sự thôi thúc. Tâm muốn mở ra xem. Biết: tâm đang muốn. Nhưng chưa cần làm theo. Chỉ quán sát. Đơn giản quán sát. Mà không bị lôi đi.

Đây chính là một khoảng không vô cùng quý giá. Giữa một kích thích và hành động của chúng ta, có thể xuất hiện sự tỉnh giác. Và chính trong khoảng ấy, ta có cơ hội không tiếp tục chạy theo thói quen. “Quả táo vàng” vẫn ở đó. Nhưng ta không nhất thiết phải cúi xuống nhặt.

Bài thực hành hôm nay: Chú tâm

Hãy thử dành một ngày để thực hành một việc rất đơn giản: Không được “mất thân”. Đi đâu, biết thân đang đi. Ngồi đâu, biết thân đang ngồi. Làm việc, thỉnh thoảng trở về nhận biết toàn thân. Có cảm giác gì nổi bật trên thân, nhận biết cảm giác ấy. Không chạy theo. Không chống lại. Không gọi nó là mình. Chỉ quan sát: Nó đang sinh. Nó đang thay đổi. Nó đang diệt.

Rồi lại biết thân. Lại trở về. Mất thì trở về. Lại mất, lại trở về. Đừng trách mình.

Mỗi lần nhận ra mình vừa mất chú tâm đã chính là một khoảnh khắc tỉnh giác.

Tu tập không phải là làm cho cuộc đời không còn “những quả táo vàng”. Tu tập là rèn luyện để khi “quả táo vàng” xuất hiện, ta biết nó đang xuất hiện và không bị nó dẫn đi một cách vô thức.

Atalanta thua cuộc không phải vì thiếu sức mạnh. Cô chỉ rời đường chạy để nhặt những thứ lấp lánh bên đường. Cuộc đời chúng ta cũng vậy. Có quá nhiều thứ lấp lánh. Nhưng thời gian sống thì hữu hạn. Vì vậy, hãy học cách lựa chọn điều đáng để đặt tâm vào.

Và trước hết: Hãy trở về với thân. Biết thân. Biết từng cảm giác trên thân. Thấy chúng sinh. Thấy chúng diệt. Không nắm giữ. Không đồng hóa.

Đó không chỉ là Focus – sự tập trung. Đó là con đường rèn luyện Mindfulness – chánh niệm, tỉnh giác, để từ sự chú tâm đúng đắn mà thấy rõ hơn bản chất của thân, cảm thọ và tâm.

Đừng để những “quả táo vàng” lấy mất cuộc đời mình. Nhé!

Nào cùng thiền, cùng rèn luyện kỹ năng chú tâm cùng nhóm “Thiền trong từng phút giây” hàng ngày, lúc 04h30 và 19h30 cùng chúng mình nào. Hỷ lạc tràn dâng. Pháp lạc tuôn trào! Thật sự là vậy.