Củng cố tin cậy, tạo nền tảng cho phát triển quan hệ lâu dài giữa Việt Nam và Vatican

Ông Nguyễn Tiến Trọng - Phó Trưởng Ban Tôn giáo Chính phủ (Bộ Dân tộc và Tôn giáo) trao đổi về quan hệ giữa Việt Nam và Tòa thánh, cũng như đời sống sinh hoạt tôn giáo của đồng bào Công giáo nước ta.

Thưa ông, những năm qua, quan hệ Việt Nam - Vatican có nhiều chuyển động tích cực. Ông đánh giá như thế nào về ý nghĩa của việc quan hệ hai bên từng bước được nâng cấp, mở rộng trên tinh thần đối thoại, tôn trọng và hiểu biết lẫn nhau?

Điều đáng chú ý nhất trong mối quan hệ hai bên không chỉ nằm ở một thỏa thuận cụ thể, mà ở quá trình từng bước xây dựng lòng tin thông qua đối thoại thường xuyên, trao đổi thẳng thắn và tôn trọng lẫn nhau.

Có thể kể đến các dấu mốc và con số: Từ năm 1990 - 2008 giữa Việt Nam và Tòa thánh Vatican đã có 17 lần họp, trao đổi về hoạt động liên quan đến Công giáo. Thời kỳ này Ban Tôn giáo Chính phủ là cơ quan chủ trì tiếp và làm việc với đại diện Tòa thánh Vatican do Thứ trưởng Ngoại giao làm Trưởng đoàn.

Từ năm 2009, Việt Nam và Vatican thành lập Tổ công tác hỗn hợp Việt Nam - Vatican do Thứ trưởng Ngoại giao hai bên làm Trưởng đoàn và tổ chức cuộc họp đầu tiên vào tháng 2/2009, đến tháng 9/2025 đã họp 12 cuộc đàm phán.

Trong thời gian này, năm 2011, Việt Nam chấp thuận đề nghị của Toà thánh Vatican về việc bổ nhiệm Tổng Giám mục Leopoldo Girelli, Sứ thần Tòa thánh tại Singapore, kiêm Đặc phái viên không thường trú của Tòa thánh tại Việt Nam. Ngày 13/9/2017 Tòa thánh bổ nhiệm Tổng Giám mục Leopoldo Girelli làm Sứ thần Tòa thánh tại Israel, kiêm Khâm sứ Tòa thánh tại Jerusalem và Palestine.

Tháng 8/2018, Tòa thánh Vatican bổ nhiệm Tổng giám mục Marek Zalewski, Sứ thần Toà thánh tại Zimbabwe làm Đặc phái viên không thường trú của Toà thánh tại Việt Nam thay Tổng Giám mục Leopoldo Girelli.

Ngày 27/7/2023, Việt Nam và Vatican nhất trí thông qua Quy chế Đại diện thường trú của Vatican tại Việt Nam. Ngày 23/12/2023, Giáo hoàng Phanxicô bổ nhiệm Tổng giám mục Marek Zalewski, Đặc phái viên không thường trú của Tòa thánh Vatican tại Việt Nam làm Đại diện thường trú của Tòa thánh Vatican tại Việt Nam và đặt Văn phòng Đại diện Thường trú tại Khách sạn PAN Pacific, Hà Nội.

Có thể khẳng định việc nâng cấp quan hệ, thông qua Quy chế hoạt động của Đại diện Thường trú và Văn phòng Đại diện Thường trú của Tòa thánh tại Việt Nam cho thấy quá trình đàm phán, trao đổi của hai bên qua 12 cuộc họp đàm phán và các cuộc gặp gỡ của lãnh đạo cấp cao thể hiện sự nỗ lực, thiện chí đối thoại, sự tôn trọng, hiểu biết lẫn nhau, mối quan hệ thực hiện có lộ trình phù hợp với quy định pháp luật và tình hình thực tế quan hệ song phương.

Đồng thời, thể hiện chính sách nhất quán trong đường lối đối ngoại của Việt Nam trên nguyên tắc tôn trọng độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau, đóng góp tích cực cho hòa bình, hợp tác và phát triển trên thế giới; đáp ứng mong muốn của chức sắc, giáo dân Công giáo tại Việt Nam; tăng cường sự hiểu biết lẫn nhau giữa Việt Nam và cộng đồng Công giáo toàn cầu, cũng như sự đồng thuận và tiếng nói xây dựng của Tòa thánh đối với những vấn đề Việt Nam quan tâm.

Có thể nhìn nhận quan hệ Việt Nam - Vatican hiện nay không chỉ ở bình diện ngoại giao nhà nước, mà còn là một kênh đối ngoại nhân dân thông qua tôn giáo, nhất là qua đời sống của cộng đồng Công giáo Việt Nam. Xin ông phân tích rõ hơn về khía cạnh này?

Quan hệ Việt Nam - Vatican được Đảng và Nhà nước luôn coi trọng, đồng thời xác định đồng bào Công giáo Việt Nam là một bộ phận của khối đại đoàn kết dân tộc, tôn giáo, tạo điều kiện thuận lợi để các tổ chức, cá nhân Công giáo Việt Nam tổ chức các hoạt động quan hệ quốc tế trên cơ sở tuân thủ pháp luật và tôn trọng độc lập, chủ quyền; tham gia các diễn đàn, hội thảo, hoạt động tôn giáo lớn.

Có thể kể đến một số sự kiện trên toàn cầu như: Thượng Hội đồng Giám mục thế giới, Ad Limina - chầu Giáo hoàng và viếng mộ hai Thánh tông đồ, Hội nghị Hội đồng Giám mục Á châu, Đại hội giới trẻ Công giáo thế giới..; tham gia hoạt động đào tạo và mục vụ ở Tòa thánh Vatican, các cơ sở đào tạo, các giáo phận, dòng tu nước ngoài. Đồng thời, Công giáo Việt Nam đã mời và đón các tổ chức, cá nhân chức sắc Công giáo của Tòa thánh và nhiều quốc gia đến thăm và hoạt động tôn giáo ở Việt Nam.

Thông qua những hoạt động này, Công giáo Việt Nam đã chuyển tải thông điệp về chủ trương, chính sách tự do tôn giáo của Đảng, Nhà nước, giúp bạn bè quốc tế hiểu rõ hơn về đời sống tôn giáo; giới thiệu về bản sắc văn hoá Việt Nam với Tòa thánh Vatican và Giáo hội Công giáo ở nước ngoài; góp phần giữ gìn ngôn ngữ, chữ viết tiếng Việt; là kênh đối ngoại nhân dân thông qua hoạt động tôn giáo.

Bên cạnh đó, các cấp chính quyền tạo điều kiện cho nhiều chức sắc, người Công giáo Việt Nam ở nước ngoài về nước thăm quê hương, tham dự hoạt động tôn giáo, hoạt động kinh tế, xã hội; tham gia giảng dạy, đào tạo tại các Đại chủng viện, giảng tĩnh tâm tại các giáo phận, dòng tu, xin nhập quốc tịch Việt Nam để quay về quê hương sinh sống, làm việc, để cống hiến, xây dựng đất nước phát triển…

Theo ông, những chuyển động tích cực trong quan hệ Việt Nam - Tòa thánh Vatican có tác động như thế nào đến đời sống sinh hoạt tôn giáo của đồng bào Công giáo tại Việt Nam, cũng như việc phát huy vai trò của người Công giáo trong khối đại đoàn kết toàn dân tộc?

Chủ trương của Đảng, Nhà nước là phát huy vai trò của các tôn giáo, trong đó có Công giáo, trong củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc; tạo điều kiện để đồng bào Công giáo sống “tốt đời, đẹp đạo”, tích cực tham gia các phong trào thi đua yêu nước và phát triển kinh tế - xã hội.

Theo đó, phát huy vai trò của chức sắc, tu sĩ Công giáo trong việc tuyên truyền, vận động giáo dân thực hiện chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; “Sống Phúc âm giữa lòng dân tộc để phục vụ hạnh phúc của đồng bào”.

Đồng thời, Nhà nước tạo điều kiện, khuyến khích các tổ chức, cá nhân Công giáo phát huy nguồn lực trong những lĩnh vực y tế, giáo dục, an sinh xã hội; bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo, để đồng bào Công giáo tiếp tục đóng góp trí tuệ, công sức vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Thực tế cho thấy, cộng đồng Công giáo Việt Nam đã có nhiều đóng góp tích cực trong việc nâng cấp quan hệ này. Giáo hội Công giáo luôn đồng hành cùng chính quyền các cấp trong công cuộc xây dựng và phát triển đất nước, tham gia tích cực các hoạt động: y tế, giáo dục, từ thiện nhân đạo, chia sẻ, trợ giúp đồng bào khó khăn.

Đây chính là hình ảnh đẹp của Giáo hội Công giáo Việt Nam trong lòng dân tộc và cộng đồng nhân dân. Đồng bào Công giáo tham gia tích cực phát triển kinh tế, xây dựng nông thôn mới, bảo vệ an ninh trật tự, bảo vệ môi trường, phòng chống tệ nạn xã hội, xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc, tôn giáo.

Đối với Việt Nam, việc nâng cấp quan hệ với Tòa thánh Vatican ngoài việc thể hiện đường lối đối ngoại đúng đắn của Đảng, Nhà nước, còn là sự ghi nhận của Việt Nam với những thiện chí, chỉ dẫn tích cực của Tòa thánh Vatican với Công giáo Việt Nam trong quá trình đàm phán.

Đồng thời, thể hiện sự quan tâm của Đảng, Nhà nước đối với Công giáo; động viên chức sắc, người theo Công giáo ngày càng tin tưởng vào chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước; tạo thuận lợi cho chức sắc, tu sĩ, đồng bào Công giáo trong hoạt động tuân thủ pháp luật, đồng hành cùng chính quyền các cấp để xây dựng đất nước trong kỷ nguyên vươn mình.

Xin trân trọng cảm ơn ông!