Buông bỏ tánh cố chấp

Đây thực sự là một viên ngọc quý của trí tuệ, một sự thấu suốt đầy giải thoát về mối quan hệ giữa ta và thế giới. Thế giới vốn không thuộc về ta, vì thế ta không cần vứt bỏ, cái cần vứt bỏ chính là những tánh cố chấp. Vạn vật đều cung ứng cho ta, nhưng không thuộc về ta. Đây chính là tinh hoa của giáo lý Vô Ngã (Anattā) và Chánh Kiến (Sammā Diṭṭhi) trong truyền thống Phật giáo, một sự thật có khả năng giải phóng chúng ta khỏi mọi khổ đau do sự chiếm hữu và bám víu gây ra.

Thế giới vốn không thuộc về ta, sự thật về sở hữu

Chúng ta thường sống với một ảo tưởng sâu sắc rằng thế giới này, hay ít nhất là một phần của nó, thuộc về chúng ta. Chúng ta nói nhà của tôi, xe của tôi, công việc của tôi, người yêu của tôi, thân thể của tôi, ý kiến của tôi. Nhưng Đức Phật đã dạy rằng, tất cả những gì chúng ta có thể sở hữu chỉ là những hiện tượng được tạo nên bởi nhân duyên, liên tục sanh diệt. Chúng không phải là ta, cũng không phải là của ta theo nghĩa tuyệt đối.

Thân thể này mà ta yêu quý, nó không thuộc về ta. Nó là sự kết hợp của tứ đại, và sẽ tan rã theo quy luật tự nhiên. Tài sản mà ta tích lũy, nó không thuộc về ta. Nó có thể bị mất mát bởi lửa, nước, trộm cắp, hoặc đơn giản là bị bỏ lại khi ta lìa đời. Ngay cả những suy nghĩ và cảm xúc của ta, chúng cũng không thuộc về ta. Chúng khởi lên và diệt đi theo nhân duyên, không có một chủ nhân nào đứng sau điều khiển chúng.

Khi ta thực sự thấu hiểu sự thật này, một sự nhẹ nhõm lớn lao sẽ đến. Ta sẽ không còn phải gồng mình lên để bảo vệ, để giành giật, để giữ chặt những gì vốn dĩ không thể giữ được. Ta sẽ không còn phải lo sợ mất mát, bởi vì ta biết rằng mình chưa từng thực sự sở hữu bất cứ điều gì để mà mất. Đây chính là ý nghĩa của câu ta không cần vứt bỏ. Ta không cần phải từ bỏ thế giới, không cần phải trốn chạy khỏi cuộc đời. Ta chỉ cần từ bỏ ảo tưởng rằng mình đang sở hữu nó.

Buông bỏ cố chấp, nhìn thấu sự vô thường

Cái cần vứt bỏ chính là những tánh cố chấp, gốc rễ của khổ đau

Vậy, cái cần vứt bỏ không phải là thế giới, không phải là tài sản, không phải là các mối quan hệ, mà chính là những tánh cố chấp (upādāna). Đây là những sợi dây vô hình trói buộc tâm ta vào các đối tượng, khiến ta tin rằng chúng là của ta và ta phải nắm giữ chúng bằng mọi giá. Chính sự cố chấp này là gốc rễ của mọi khổ đau.

Có bốn loại chấp thủ chính:

1. Dục thủ (kāmupādāna): Bám víu vào những khoái lạc giác quan.

2. Kiến thủ (diṭṭhupādāna): Bám víu vào những quan điểm, ý kiến, niềm tin của mình.

3. Giới cấm thủ (sīlabbatupādāna): Bám víu vào những nghi lễ, hình thức tôn giáo một cách mù quáng.

4. Ngã thủ (attavādupādāna): Bám víu vào quan niệm về một cái tôi thường hằng, bất biến.

Khi ta vứt bỏ được những tánh cố chấp này, tâm mình sẽ trở nên rộng mở, nhẹ nhàng và tự do. Ta vẫn có thể sử dụng và tận hưởng mọi thứ trong cuộc sống, nhưng với một tâm thế không bám víu, không sở hữu. Ta giống như một vị khách trọ trong một ngôi nhà đẹp. Bạn có thể sử dụng mọi tiện nghi trong nhà, nhưng ta biết rằng mình không phải là chủ nhân, và sẽ có lúc phải ra đi. Sự hiểu biết này mang lại cho bạn sự thanh thản và ung dung.

Vạn vật đều cung ứng cho ta, nhưng không thuộc về ta, sống với lòng biết ơn

Vế cuối cùng của câu nói là một sự diễn đạt tuyệt đẹp về thái độ sống đúng đắn. Vạn vật đều cung ứng cho ta – ánh nắng mặt trời, không khí trong lành, nước mát, cây cối, và tất cả những gì ta sử dụng hàng ngày – tất cả đều là những món quà của cuộc sống, là sự cung ứng vô điều kiện của vũ trụ. Chúng ta không cần phải trả tiền cho ánh nắng mặt trời, cho hơi thở của mình. Tất cả đều là ân sủng.

Nhưng không thuộc về ta – chúng ta không sở hữu chúng, chúng ta chỉ là những người thụ hưởng tạm thời. Hiểu được điều này, tâm ta sẽ tràn đầy lòng biết ơn. Chúng ta sẽ không còn tham lam, chiếm hữu, mà sẽ sống với một thái độ trân trọng và biết ơn đối với từng món quà của cuộc sống. Chúng ta sẽ sử dụng mọi thứ một cách có trách nhiệm, và sẵn sàng chia sẻ với người khác, bởi vì chúng ta biết rằng không có gì thực sự là của ta để mà keo kiệt.

Buông bỏ tánh cố chấp

1. Quán chiếu về sự vô thường và vô ngã: Hãy thường xuyên quán chiếu rằng mọi thứ ta đang nắm giữ, kể cả thân thể này, đều sẽ thay đổi và hoại diệt. Hãy tự hỏi: Có gì trong những thứ này thực sự là ta hay của ta?

2. Thực tập cho đi để phá vỡ sự bám víu: Hãy thực tập cho đi những gì mình có thể. Mỗi một món quà ta trao đi là một nhát búa đập vào tảng đá của sự cố chấp, giúp mình giải phóng khỏi sự trói buộc của sở hữu.

3. Sống với lòng biết ơn mỗi ngày: Hãy bắt đầu và kết thúc mỗi ngày bằng việc nhớ đến tất cả những gì mình đang được hưởng. Hãy cảm ơn cuộc sống vì những ân sủng vô hình và hữu hình mà ta đang nhận được.

Hãy sống giữa cuộc đời này như một vị khách thanh tao. Hãy tận hưởng mọi vẻ đẹp và tiện nghi mà thế giới cung ứng, nhưng đừng bao giờ quên rằng ta không phải là chủ nhân.

Hãy buông bỏ những tánh cố chấp, những sợi dây trói buộc mình vào khổ đau. Khi ta có thể sống với tâm thế vạn vật đều cung ứng cho ta, nhưng không thuộc về ta, ta sẽ tìm thấy một sự tự do và bình an tuyệt đối, một sự an lạc không gì có thể lay chuyển. Đó chính là sự giải thoát ngay trong hiện tại, là Niết-bàn ngay giữa cuộc đời.